Grunwald – miejsce, gdzie historia pozostaje wciąż żywa

Grunwald to miejscowość w województwie warmińsko-mazurskim, znana przede wszystkim z historycznej Bitwy pod Grunwaldem z 1410 roku. Dziś stanowi interesujący i ważny punkt turystyki historycznej i kulturowej, oferując liczne atrakcje związane z tym wydarzeniem oraz pięknem przyrody regionu.

To właśnie na polach pomiędzy Stębarkiem, Grunwaldem i Łodwigowem doszło do jednej z najważniejszych bitew w dziejach Polski. Tego dnia, rankiem 15 lipca, zjednoczone siły polsko-litewskie pod wodzą króla Władysława Jagiełły dotarły nad jezioro Łubień, oddalone o około 4,5 kilometra od miejsca przyszłej bitwy. Starcie z potężnym zakonem krzyżackim przesądziło o losach państwa polskiego, zapisując się trwale w historii jako symbol zwycięstwa i jedności.

Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku – strażnik pamięci wielkiej bitwy

Początki Muzeum Bitwy pod Grunwaldem sięgają 1960 roku, kiedy w 550. rocznicę zwycięstwa odsłonięto Pomnik Grunwaldzki. Początkowo funkcjonowało jako placówka turystyczna, później jako oddział różnych muzeów regionalnych, aż w 2011 roku uzyskało status samodzielnej instytucji kultury podlegającej Urzędowi Marszałkowskiemu województwa warmińsko-mazurskiego.

Nowy budynek i ekspozycja

Nowy gmach muzeum w Stębarku oddano do użytku we wrześniu 2022 roku, chociaż projekt przygotowano w 2018 roku. Za projekt budynku odpowiadała sopocka pracownia Warsztaty Architektury Krzysztofa Kozłowskiego — podaje serwis Sztuka Architektury. Inwestorem było Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. Przestronna ekspozycja o powierzchni ponad 1800 m² pozwala odwiedzającym zapoznać się z wystawą stałą „Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411”. To nowoczesne połączenie multimediów, filmów i interaktywnych map z tradycyjnie prezentowanymi muzealiami. Sam budynek ma powierzchnię 3500m². Koszt inwestycji to około 49 mln zł.

Ekspozycja prowadzi zwiedzających od czasów rozbicia dzielnicowego, przez kulminację konfliktu w 1410 roku, aż po współczesność i pamięć o bitwie. Zobaczyć można zarówno oryginalne artefakty wydobyte podczas wykopalisk, jak i wiernie wykonane repliki średniowiecznych strojów i uzbrojenia.

Atrakcje multimedialne i miejsca pamięci

Do 2022 roku w starym muzeum zwiedzanie urozmaicał fragment kultowego filmu Aleksandra Forda „Krzyżacy” prezentujący inscenizację bitwy. Obecnie w nowym muzeum możemy odsłuchać historię, korzystając z audioprzewodnika. Dostępne jest również zwiedzanie z przewodnikiem. Muzeum oferuje dodatkowe atrakcje takie jak strzelanie z łuku oraz bicie monet.

Na turystów czekają też miejsca o symbolicznym znaczeniu: monumentalny Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego z 1960 roku, ruiny kaplicy krzyżackiej z 1411 roku, „Kopiec Jagiełły” usypany przez harcerzy czy głaz upamiętniający śmierć wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena.

Ważnym elementem jest również zbiór kamieni z krakowskiego Pomnika Grunwaldzkiego ufundowanego przez Ignacego Jana Paderewskiego, a zburzonego przez Niemców w 1939 roku i ponownie upamiętnionego na polach bitwy w latach 80.

Wśród atrakcji możemy zobaczyć:

• Pomnik z granitowymi głazami – kamienie pochodzące z pomnika w Krakowie, zniszczonego przez Niemców w 1939 roku.
• Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego – symboliczne upamiętnienie zwycięstwa.
• Wzgórze Pomnikowe – punkt widokowy z panoramą pola bitwy.
• Kaplica pobitewna – ruiny świątyni wzniesionej przez Krzyżaków w 1411 roku.
• Kamień Jagiełły – upamiętnia miejsce, gdzie według tradycji mógł znajdować się obóz dowodzenia króla Władysława Jagiełły.
• Miejsce śmierci Ulryka von Jungingena – domniemane miejsce upadku wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego.
• Kopiec Jagiełły – usypany przez harcerzy w 1960 roku, symbolizuje miejsce dowodzenia króla.

Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego

Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego w Grunwaldzie został odsłonięty w 1960 roku, w 550. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Składa się z granitowego obelisku, jedenastu 30-metrowych masztów symbolizujących chorągwie, oraz amfiteatru z muzeum i plastyczną mapą bitwy.

Na malowniczym wzgórzu morenowym, wznoszącym się na wysokość 215 m n.p.m., zwanym Wzgórzem Zwycięstwa, w 550. rocznicę Bitwy pod Grunwaldem wzniesiono niezwykły pomnik. Monument składa się z dwóch granitowych bloków o wysokości 10 metrów, na których wyryto oblicza średniowiecznych wojowników. Umieszczone na nim daty – 15 lipca 1410 roku, przypominająca o wielkim zwycięstwie, oraz 15 lipca 1960 roku, dzień odsłonięcia pomnika – tworzą pomost między historią a współczesnością. Całość dopełniają symbole: Krzyż Grunwaldu, odznaczenie nadawane żołnierzom rannym w czasie II wojny światowej, oraz dwa miecze – znak rozpoczęcia bitwy, który przeszedł do legendy.

Drugą część monumentu tworzy imponujący zespół jedenastu trzydziestometrowych masztów metalowych, zwieńczonych tablicami z herbami chorągwi, które walczyły pod Grunwaldem po stronie polskiej. Maszty, odlane w nieistniejącej już katowickiej hucie, zostały osadzone na głębokość około ośmiu metrów w ziemi, a tablice umieszczone na ich szczytach wykonali uczniowie Zespołu Szkół Zawodowych w Kościanie. Cały pomnik powstał w 1960 roku, w 550. rocznicę bitwy, ze składek społecznych, a w pracach porządkowych wokół niego czynnie uczestniczyli harcerze. Pół wieku później, w 2010 roku – na 600-lecie zwycięstwa – prowadząca do pomnika asfaltowa aleja została zastąpiona granitową kostką, nadając temu miejscu jeszcze bardziej uroczysty charakter.

W skład kompleksu pomnikowego, wzniesionego w 550. rocznicę Bitwy pod Grunwaldem, wchodzi również makieta ukazująca rozmieszczenie wojsk przed rozpoczęciem starcia. To plastyczne przedstawienie pozwala lepiej wyobrazić sobie przebieg wydarzeń z 15 lipca 1410 roku. Obok makiety znajduje się amfiteatr oraz muzeum, które stanowią ważne uzupełnienie całego założenia.

Ruiny kaplicy pobitewnej

Około pół kilometra od muzeum znajdują się ruiny kaplicy, wzniesionej przez Zakon Krzyżacki na miejscu najcięższych walk bitwy. Poświęcono ją w 1413 roku, a tradycja głosi, że stanęła dokładnie tam, gdzie poległ wielki mistrz zakonu, Ulrich von Jungingen. Kaplica szybko zyskała rangę miejsca pielgrzymkowego i stała się materialnym świadectwem lokalizacji grunwaldzkiego starcia. Podczas badań archeologicznych odkryto tu liczne przedmioty, które dziś można oglądać w Muzeum Bitwy. Same ruiny zostały odpowiednio zabezpieczone i udostępnione turystom, stanowiąc cenny element dziedzictwa historycznego tego miejsca.

Wnętrze Muzeum Bitwy pod Grunwaldem — co zobaczysz w salach?

1. Hol wejściowy i początek ekspozycji

Zwiedzanie zaczyna się w przestronnym holu wystawienniczym, gdzie na miejscu „Oś czasu” odwiedzający zaznajamiają się z chronologią wydarzeń związanych z Wielką Wojną 1409–1411. Oś jednak sięga XVI wieku. W holu znajdziesz również liczne kopie chorągwi – zarówno polskich, jak i krzyżackich – opatrzone ilustracjami z rękopisu Jana Długosza „Banderia Prutenorum” oraz wersję interaktywną tej opowieści.

2. Sala ekspozycyjna — 10 bloków tematycznych

Wnętrze ekspozycyjne zostało podzielone na dziesięć głównych bloków tematycznych, które w sposób chronologiczny i logiczny prowadzą zwiedzającego przez historię bitwy:

• Wstęp — Oś czasu
• Zakon, Polska i Litwa przed wojną
• Przyczyny konfliktu
• Przygotowania i wyprawa wojenna
• Bitwa pod Grunwaldem
• Oblężenie Malborka
• Tradycje grunwaldzkie
• Chorągwie rycerskie
• Zabytki archeologiczne
• Kaplica pobitewna

Zwiedzanie odbywa się poprzez eliptyczne, scenograficzne ściany, które płynnie prowadzą przez kolejne części wystawy, tworząc naturalne przejścia.

3. Interaktywne i multimedialne atrakcje

• Interaktywne mapy i ekrany dotykowe pozwalają śledzić ruchy wojsk w siedmiu etapach bitwy, w tym oglądać filmy w technologii 360°, które wizualizują przebieg działań wojennych wraz z komentarzem postaci historycznych (np. króla Jagiełły).

• Ekspozycja zawiera także klasyczne eksponaty: fragmenty średniowiecznego uzbrojenia, kości odkryte podczas prac archeologicznych, broń białą, groty strzał i bełtów, hełmy, fragmenty zbroi, tarcze i uprzęże jeździeckie.

Wydarzenia i edukacja historyczna

Muzeum jest również aktywnym organizatorem wydarzeń historyczno-edukacyjnych. Do najważniejszych należą coroczne „Dni Grunwaldu” z inscenizacją wielkiej bitwy, turnieje rycerskie w ramach Grunwaldzkiej Akademii Miecza, zawody łucznictwa konnego o randze Pucharu Europy czy zimowa rekonstrukcja „Rejza na Zamek w Nidzicy i Pola Grunwaldu”. Instytucja angażuje się także w obchody świąt państwowych i historycznych, takich jak Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, Święto Wojska Polskiego czy Noc Muzeów. Dzięki tej różnorodności Muzeum oferuje atrakcje przez cały rok, przyciągając zarówno pasjonatów historii, jak i osoby poszukujące ciekawych form spędzania wolnego czasu.

Muzeum oferuje także tzw. Lekcje muzealne, wśród których wyróżniono:

• Spacerkiem po Grunwaldzie – zwiedzanie Pól Grunwaldu i Muzeum;
• Tajemnice Grunwaldu;
• Spacerkiem po średniowieczu – interaktywna podróż do Wieków Średnich;
• Rycerze – etos i walka;
• Grunwald na wyciągnięcie ręki;
• O rycerzach spod Grunwaldu;
• Giermkiem być!
• Czym zajmuje się muzeum?
• Codzienne życie w obozie rycerskim;
• Tajemnice kaplicy pobitewnej;
• Jak to było pod Grunwaldem;
• Symbolika grunwaldzkich mieczy

Lekcje trwają od 30 do 90 minut.

Godziny otwarcia Muzeum Bitwy pod Grunwaldem

• 1 maja – 30 września: 9:00 – 18:30
  (ostatnie wejście o 18:00)
• 1 października – 30 kwietnia: 9:00 – 17:00
  (ostatnie wejście o 16:30)

Lekcje edukacyjne i warsztaty odbywają się w godzinach: 9:00 – 14:00.

Grupy zorganizowane mogą zwiedzać muzeum po wcześniejszym uzgodnieniu terminu.

Cennik biletów

Bez przewodnika:

• Bilet normalny – 28 zł
• Bilet ulgowy – 26 zł
• Bilet grupowy – 26 zł/os.
• Bilet rodzinny – 26 zł/os.
• Posiadacze Ogólnopolskiej Karty Dużej Rodziny – 25 zł/os.
• Posiadacze Ogólnopolskiej Karty Seniora – 25 zł/os.
• Posiadacze Warmińsko-Mazurskiej Karty Seniora – 25 zł/os.

Z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem:

• Bilet normalny – 33 zł/os.
• Bilet ulgowy – 31 zł/os.
• Bilet grupowy – 31 zł/os.
• Bilet rodzinny – 31 zł/os.
• Posiadacze Ogólnopolskiej Karty Dużej Rodziny – 30 zł/os.
• Posiadacze Ogólnopolskiej Karty Seniora – 30 zł/os.
• Posiadacze Warmińsko-Mazurskiej Karty Seniora – 30 zł/os.
• W dniu bezpłatnego zwiedzania audioprzewodnik – 7 zł/os. (Audioprzewodnik nie zawiera informacji o wystawach czasowych)

Podsumowanie

Dziś Muzeum w Grunwaldzie to nie tylko nowoczesna wystawa, lecz także wyjątkowa przestrzeń pamięci. Łączy edukację historyczną z żywą tradycją i pozwala odwiedzającym doświadczyć, że historia bitwy wciąż żyje – w krajobrazie, w kulturze i w zbiorowej pamięci Polaków. Nowa siedziba w Stębarku — położona dokładnie na polach bitwy — znacząco rozszerza zarówno ekspozycję, jak i przestrzenie edukacyjne, badawcze i multimedialne. To muzeum, które naprawdę przenosi historię w przyszłość — angażując, ucząc i inspirując.

---

Bibliografia:

• https://www.museo.pl/content/view/1320/461
• https://sztuka-architektury.pl/article/16700/muzeum-najslynniejszej-bitwy
• https://muzeum-grunwald.pl/aktualnosci/
• https://muzeum-grunwald.pl/oferta-edukacyjna/lekcje-muzealne/

Fot. A. Górska