Zielona Rewolucja na torach: Jak kolej może pomóc naszej planecie
W obliczu rosnących globalnych emisji gazów cieplarnianych i narastających problemów związanych z zanieczyszczeniem powietrza, technologia, która może pomóc w ograniczeniu tych wyzwań, istnieje już od dwóch stuleci — to kolej.
To już 200 lat historii kolei
W tym roku obchodziliśmy 200-lecie otwarcia pierwszego połączenia kolejowego Stockton and Darlington Railway w północno-wschodniej Anglii, wydarzenia, które zapoczątkowało rewolucję w mobilności i organizacji społecznej.
Spadek znaczenia kolei w transporcie od połowy XX wieku
Jednak od połowy XX wieku rozwój kolei został spowolniony, ustępując miejsca transportowi drogowemu i lotniczemu. Badanie Międzynarodowego Forum Transportowego (ITF) pokazuje spadek udziału kolei w przewozie towarów w 51 krajach z 38% w 1980 do 24% w 2017 roku. Główną problemem w przenoszeniu transportu na kolej pozostaje ograniczona atrakcyjność przewozów pasażerskich i towarowych. W przeciwieństwie do inwestycji drogowych, nie powstają nowe linie, a istniejąca sieć ulega redukcji. Środki finansowe kierowane są głównie na modernizację wybranych odcinków. Nie przybywa pojazdów kolejowych, a w wielu segmentach tabor od lat nie jest odnawiany.
Kolej jako kierunek w walce o dekarbonizację transportu
Transport odpowiada obecnie za około jedną czwartą globalnych emisji dwutlenku węgla, z rocznym wzrostem emisji na poziomie 1,7% od 1990 roku. Ponad 90% energii wykorzystywanej w transporcie pochodzi z paliw kopalnych. W tym kontekście kolej jawi się jako kluczowy element transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju. Podróżowanie koleją generuje jedynie jedną piątą emisji na pasażerokilometr w porównaniu z samochodami oraz mniej niż jedną czwartą emisji lotniczych. Co więcej, bezpośrednie emisje można całkowicie wyeliminować, jeśli pociągi będą zasilane w pełni odnawialną energią elektryczną.
Pozytywnie dla miast, więcej przestrzeni dla mieszkańców
Kolej ma także znaczący potencjał w poprawie jakości życia w miastach. Dzięki rozwojowi kolei możliwe jest zmniejszenie przestrzeni zajmowanej przez infrastrukturę samochodową, co przekłada się na bardziej przyjazne, mniej zatłoczone miasta sprzyjające pieszym i rowerzystom.
Tworzenie miejsc pracy dzięki inwestycjom w kolej
Badania potwierdzają, że inwestycje w kolej poprzez zapewnienie dostępu do mobilności mieszkańców, tworzą miejsca pracy, redukując w ten sposób nierówności społeczne. Inwestycje w rozwój kolei wspierają rozwój regionów i przyczyniają się do poprawy jakości życia mieszkańców poprzez ograniczanie negatywnych skutków transportu drogowego, takich jak hałas czy zanieczyszczenie powietrza.
Koleje dużych prędkości
Na szczęście są też przykłady pozytywne w kontekście rozwoju kolei, takie jak szybka ekspansja kolei dużych prędkości w Chinach, która ma osiągnąć 60 000 km do 2030 roku. Jednakże, aby inwestycje w koleje dużych prędkości rzeczywiście przyczyniły się do zrównoważonego rozwoju, muszą iść w parze z politykami wspierającymi rozwój lokalny.
Kolej środkiem zrównoważonego systemu transportowego
Najwyższy czas, aby kolej ponownie stała się fundamentem zrównoważonego systemu transportowego, wspierającego rozwój społeczny i gospodarczy oraz chroniącego naszą planetę przed dalszą degradacją. Wymaga to szeroko zakrojonych badań interdyscyplinarnych, które pomogą w tworzeniu polityk inwestycyjnych uwzględniających nie tylko aspekty ekonomiczne, ale również społeczne i środowiskowe. Niestety, tylko jedna trzecia krajów uwzględnia sektor transportu w swoich zobowiązaniach klimatycznych w ramach porozumienia paryskiego, a żeby osiągnąć cele neutralności klimatycznej, emisje z transportu muszą spadać o 3% rocznie, począwszy od teraz.
Kolej może odegrać istotną rolę w walce ze zmianami klimatycznymi
Inwestycje w kolej przynoszą wielowymiarowe korzyści, które wykraczają poza bezpośrednie zyski finansowe. Do kluczowych korzyści z inwestycji w kolej zalicza się zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych oraz poprawę jakości powietrza i zdrowia publicznego. Rozwój kolei to szansa na bardziej ekologiczne i sprawiedliwe systemy transportowe
Literatura:
- 1. Blanquart C., Koning M. „The local economic impacts of high-speed railways: theories and facts”, Eur. Transp. Res. Rev. (2017)
- 2. Fundacja Pro-Kolej, „Kolej dla klimatu – klimat dla kolei”. 2021.
- 3. Magazyn Nature, nr 645, 18 września 2025.
- 4. Tomaszewski F, Wojciechowska E, „Transport kolejowy a ochrona środowiska”, Czasopismo Techniczne Politechniki Krakowskiej,2-M 2011, zeszyt 4.
Autor: Edyta Rzepecka
Fot. Domena Publiczna
