Niebieska Gospodarka — zrównoważona przyszłość dla regionu Morza Bałtyckiego
Niebieska gospodarka, często określana jako „gospodarka morska”, to termin, który zyskuje na znaczeniu, szczególnie w kontekście regionu Morza Bałtyckiego. Obszar ten, bogaty w zasoby wodne i know-how, odgrywa kluczową rolę w rozwoju innowacyjnych i zrównoważonych rozwiązań, które mogą napędzać rozwój gospodarczy, jednocześnie dbając o ochronę ekosystemów wodnych. W artykule przyjrzymy się, czym jest niebieska gospodarka, jakie działania są podejmowane w ramach jej rozwoju, oraz jakie korzyści może przynieść regionowi Morza Bałtyckiego.
Czym jest niebieska gospodarka?
Ocean pokrywa ponad 70% powierzchni Ziemi i jest kluczowy dla utrzymania życia na naszej planecie. Oferuje wiele zasobów i usług, od żywności, energii, transportu, po regulację klimatu i różnorodność biologiczną. Niebieska gospodarka ma szczególne znaczenie dla małych rozwijających się państw wyspiarskich (SIDS) oraz krajów najsłabiej rozwiniętych (LDCs), które są wyjątkowo zależne od swoich zasobów morskich i przybrzeżnych w kontekście wzrostu gospodarczego, bezpieczeństwa żywnościowego, a także dobrostanu swoich społeczności. [3]
„Mamy okazję zacząć od nowa i chcemy się upewnić, że odbudowa przeniesie punkt ciężkości ze zwykłej eksploatacji na zrównoważony rozwój i odporność. Tak więc, aby być prawdziwie ekologicznym, musimy również myśleć na niebiesko.
Virginijus Sinkevičius,
European Commissioner for Environment, Oceans and Fisheries
Odporność – zdolność do szybkiego radzenia sobie z trudnościami; wytrzymałość.
Według Raportu Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju z 1987 r. Nasza wspólna przyszłość: „zrównoważony rozwój to taki rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie„.
Niebieska gospodarka obejmuje szeroki zakres działań gospodarczych związanych z morzami, oceanami i wodami śródlądowymi. W jej skład wchodzą sektory takie jak akwakultura, biotechnologia morska, żegluga, rybołówstwo, a także turystyka przybrzeżna i morska. Celem niebieskiej gospodarki jest wykorzystanie zasobów wodnych w sposób zrównoważony, zapewniając jednocześnie wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy.
Zrównoważone wykorzystanie zasobów oceanicznych dla wzrostu gospodarczego, poprawy warunków życia i miejsc pracy przy jednoczesnym zachowaniu zdrowia ekosystemu oceanicznego.
Bank Światowy
Wszystkie obszary niebieskiej gospodarki, takie jak rybołówstwo, akwakultura, turystyka nadmorska, transport morski, operacje portowe oraz przemysł stoczniowy, będą musiały zmniejszyć swój wpływ na środowisko i klimat. Aby przeciwdziałać kryzysom związanym ze zmianami klimatu i utratą różnorodności biologicznej, konieczne są zdrowe ekosystemy morskie oraz zrównoważone wykorzystanie ich zasobów. Dzięki temu możliwe będzie rozwijanie alternatyw dla paliw kopalnych i tradycyjnych metod produkcji żywności.
Niebieska gospodarka w UE
W Unii Europejskiej przejście na zrównoważoną niebieską gospodarkę jest wspierane przez szereg instrumentów finansowych i programów, które koncentrują się na ochronie mórz i oceanów oraz zrównoważonym wykorzystywaniu zasobów morskich. Kluczową rolę odgrywają Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury oraz Fundusz BlueInvest.
Niebieska gospodarka UE odgrywa kluczową rolę w realizacji zarówno europejskiego ożywienia gospodarczego, jak i założeń Europejskiego Zielonego Ładu. Jej celem jest stworzenie silnego, zrównoważonego, odpornego oraz neutralnego klimatycznie modelu gospodarczego, który wspiera ochronę środowiska morskiego, jednocześnie napędzając innowacje i wzrost gospodarczy w sektorach związanych z morzami i oceanami.
W regionie Morza Bałtyckiego, który charakteryzuje się zarówno obfitością zasobów, jak i troską o ochronę środowiska, niebieska gospodarka ma ogromny potencjał. Rozwój tej gospodarki może przyczynić się do zwiększenia innowacyjności, stworzenia nowych możliwości biznesowych, a także do ochrony ekosystemów morskich i śródlądowych.
Zdrowe oceany są warunkiem dobrze prosperującej niebieskiej gospodarki. Zanieczyszczenie, przełowienie i niszczenie siedlisk w połączeniu ze skutkami kryzysu klimatycznego zagrażają bogatej różnorodności biologicznej mórz, od której zależy niebieska gospodarka. Musimy zmienić nasze podejście i wspierać zrównoważoną niebieską gospodarkę, w której ochrona środowiska i działalność gospodarcza idą ze sobą w parze.
Frans Timmermans
Unia Europejska intensyfikuje działania na rzecz ochrony środowiska morskiego dzięki Europejskiemu Funduszowi Morskiemu, Rybackiemu i Akwakultury (EFMRiA), którego budżet na lata 2021–2027 wynosi 6 miliardów euro. Fundusz ten ma na celu wspieranie zrównoważonego zarządzania zasobami morskimi oraz przeciwdziałanie kluczowym wyzwaniom związanym z zanieczyszczeniami w europejskich morzach.
Recykling i zerowy poziom zanieczyszczeń
Każdego roku do mórz trafia około 27 000 ton tworzyw sztucznych, stanowiąc poważne zagrożenie dla bioróżnorodności i równowagi ekosystemów. W ramach Funduszu rybacy otrzymają wsparcie finansowe na odzyskiwanie i zbieranie śmieci oraz utraconych połowów, przyczyniając się do czystości wód oraz zrównoważonego użytkowania zasobów.
Dodatkowo Nowy plan działania UE dotyczący zerowego poziomu zanieczyszczeń zintensyfikuje działania na rzecz walki z:
- Tworzywami sztucznymi – ograniczenie ich emisji do mórz, wspieranie recyklingu.
- Składnikami odżywczymi i chemikaliami, które zanieczyszczają wody przybrzeżne.
- Podwodnym hałasem, który wpływa na zdrowie morskich gatunków.
Recykling statków to kolejny element strategii wspierający gospodarkę o obiegu zamkniętym, umożliwiający efektywne wykorzystanie zasobów.
UE podkreśla, że każda inwestycja w ochronę mórz przynosi wymierne korzyści – każde euro przeznaczone na morskie obszary chronione generuje zwrot w wysokości co najmniej 3 euro.
Zrównoważona żywność – odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń
Do 2030 roku Unia Europejska planuje objąć ochroną 30% swoich obszarów morskich, wspierając tym samym bioróżnorodność, walkę ze zmianami klimatu i zrównoważony rozwój. Nowy Fundusz i działania UE to kluczowe kroki na drodze do czystszych, zdrowszych i bardziej odpornych europejskich mórz, wpisujące się w cele Europejskiego Zielonego Ładu.
W jaki sposób niebieska gospodarka może przyczynić się do celów Zielonego Ładu?
Poprzez zrównoważone zarządzanie zasobami oceanicznymi i innowacyjne podejście, niebieska gospodarka wspiera realizację kluczowych celów Europejskiego Zielonego Ładu: neutralności klimatycznej, ochrony bioróżnorodności, promowania gospodarki o obiegu zamkniętym oraz zrównoważonego rozwoju gospodarczego.
Działania wspierające rozwój niebieskiej gospodarki
Programy wspierające rozwój niebieskiej gospodarki koncentrują się na kilku kluczowych obszarach:
- Tworzenie nowych możliwości biznesowych. Rozwój łańcuchów wartości dla zrównoważonych produktów i usług opartych na wodzie słodkiej i morzu. Przykładem może być rozwój akwakultury, która nie tylko dostarcza wysokiej jakości żywności, ale także minimalizuje wpływ na środowisko.
- Planowanie przestrzenne obszarów morskich. Opracowanie modeli zarządzania, które pomagają łagodzić konflikty między różnymi użytkownikami przestrzeni morskiej. Działania te obejmują także integrację planowania przestrzennego lądu i morza, co jest kluczowe dla zrównoważonego rozwoju regionów przybrzeżnych.
- Innowacje technologiczne w żegludze. Wprowadzenie czystych, ekoefektywnych rozwiązań w statkach i portach, które ograniczają emisje, przetwarzają odpady i ścieki, oraz zapobiegają przedostawaniu się obcych gatunków do zbiorników wodnych.
- Zarządzanie ruchem morskim. Usprawnienie zarządzania ruchem na morzu i wodach śródlądowych poprzez wprowadzenie rozwiązań cyfrowych oraz automatyzacji w portach i na statkach. To nie tylko zwiększa bezpieczeństwo, ale także poprawia efektywność operacyjną.
- Dywersyfikacja turystyki. Rozszerzenie oferty turystyki przybrzeżnej i morskiej oraz jej integracja z innymi sektorami, np. spożywczym czy zdrowotnym. Takie podejście pozwala na przeciwdziałanie sezonowości i zwiększenie atrakcyjności regionu przez cały rok.
Korzyści z rozwoju niebieskiej gospodarki
Program wspiera działania w zakresie zrównoważonego wykorzystania wód słodkich i morskich, a także zasobów morskich w innowacyjnym rozwoju biznesu w całym regionie w sektorach wschodzących i ugruntowanych. Obejmują one akwakulturę, niebieską biotechnologię, żeglugę, rybołówstwo oraz turystykę przybrzeżną i morską. Ponieważ różne sektory mogą korzystać z tych samych zasobów, działania powinny pomóc w łagodzeniu potencjalnych konfliktów między użytkownikami przestrzeni morskiej i ułatwić ich wspólne wykorzystanie. Ponadto program zachęca do podejmowania działań na rzecz niebieskich przedsiębiorstw, które wzmacniają ich odporność na zmianę klimatu i łagodzą jej skutki.
- Zrównoważony rozwój gospodarczy: Tworzenie nowych miejsc pracy i wspieranie innowacyjnych biznesów związanych z zasobami wodnymi.
- Ochrona środowiska: Implementacja ekologicznych rozwiązań, które zmniejszają negatywny wpływ działalności gospodarczej na ekosystemy wodne.
- Poprawa jakości życia: Dywersyfikacja turystyki oraz rozwój sektorów powiązanych przyczyniają się do zwiększenia atrakcyjności regionu jako miejsca do życia i pracy.
- Zwiększenie odporności na zmiany klimatu: Przedsiębiorstwa działające w ramach niebieskiej gospodarki są lepiej przygotowane na zmieniające się warunki klimatyczne, co pozwala na łagodzenie ich negatywnych skutków.
Podsumowanie
Niebieska gospodarka to przyszłość regionu Morza Bałtyckiego. Jej rozwój, oparty na zrównoważonym wykorzystaniu zasobów wodnych i innowacyjnych rozwiązaniach technologicznych, może przynieść ogromne korzyści zarówno dla gospodarki, jak i dla środowiska. Działania podejmowane w ramach tego programu nie tylko wspierają lokalne społeczności i przedsiębiorstwa, ale także przyczyniają się do ochrony cennych ekosystemów wodnych, które są kluczowe dla zachowania równowagi ekologicznej regionu.
Bibliografia
- European Commission. (2021). The Blue Economy Report 2021. Link
- \World Bank. (2017). The Potential of the Blue Economy. Link
- OECD. (2016). The Ocean Economy in 2030. Link
- Interreg Baltic Sea Region. (2024). Blue Economy. Link
- HELCOM. (2021). Baltic Sea Action Plan 2021. Link
- European Maritime and Fisheries Fund (EMFF). (2022). Sustainable Blue Economy. Link
- https://www.ewt.gov.pl/media/105847/CS_22B.pdf
- Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa, Fakty i liczby dotyczące wspólnej polityki rybołówstwa – Podstawowe dane statystyczne – 2022 , Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022, https://data.europa.eu/doi/10.2771/737237
- Putting the Blue into the Green, https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/publications/putting-blue-green_en, data dostępu: 16.05.2024.
- https://ies.lublin.pl/komentarze/kies-1129/
