Więcej opakowań, więcej odpadów – jak rośnie ślad śmieciowy Europy

Według danych Parlamentu Europejskiego, w 2022 roku przeciętny mieszkaniec Unii Europejskiej wytworzył średnio 187 kilogramów odpadów opakowaniowych. To o ponad 20% więcej niż dekadę wcześniej, co jasno pokazuje rosnącą skalę problemu i konieczność wprowadzenia skuteczniejszych działań ograniczających produkcję odpadów.

Czym są opakowania?

Opakowania to wyroby bezzwrotne, wykonane z jakiegokolwiek materiału, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji produktów, od surowców do towarów przetworzonych (art. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi).

Organizacja odzysku opakowań jest obowiązana uwzględnić w osiągniętych poziomach recyklingu dla poszczególnych rodzajów opakowań, o których mowa w załączniku nr 1 do ustawy, odpady opakowaniowe pochodzące z gospodarstw domowych co najmniej w wysokości określonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ust. 5. Na potrzeby realizacji obowiązku odzysku odpady opakowaniowe pochodzące z systemu kaucyjnego uznaje się za odpady opakowaniowe pochodzące z gospodarstw domowych.

Zgodnie z art. 4 pkt 5 lit. d ustawy z dnia 17 listopada 2021 ro  zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw¹, odpady opakowaniowe to opakowania wycofane z użycia, stanowiące odpady w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach, z wyjątkiem odpadów powstających w procesie produkcji opakowań.

Rośnie ilość odpadów opakowaniowych w UE

Według danych Eurostatu² średnia ilość odpadów opakowaniowych w kg na mieszkańca w Unii Europejskiej ma tendencję wzrostową. W 2012 roku było to 155 kg/os, a w 2021 roku 190 kg/os., co oznacza wzrost o 22,6%, po czym nastąpił delikatny spadek w 2022 roku do 187 kg/os. Jest to pierwszy spadek po latach niemal nieprzerwanego wzrostu. W 2022 roku wybuchła wojna w Ukrainie, i choć nie była bezpośrednią przyczyną spadku, to jej efekty uboczne – ekonomiczne, surowcowe i logistyczne – z pewnością wpłynęły na rynek opakowań w Europie. Można więc mówić o współwystępowaniu, a być może także częściowym wpływie.

Jak więc sytuacja wygląda w poszczególnych państwach Unii Europejskiej?

W 2022 roku największą ilość odpadów opakowaniowych na jednego mieszkańca odnotowano we Włoszech – aż 232,36 kg/os, tuż za nimi uplasowała się Irlandia (również 231,72 kg/os), Niemcy (226,94 kg/os), Luksemburg (208,91 kg/os) oraz Francja (188,54 kg/os). Kolejną były Dania, Portugalia, Lichtenstein, Hiszpania i Polska.

Polska znalazła się na 10. miejscu ze średnią wynoszącą 182 kg na osobę. Co istotne, w porównaniu z 2013 rokiem, ilość wytwarzanych odpadów opakowaniowych w Polsce wzrosła aż o 44,4%.

Najmniej odpadów opakowaniowych generowali natomiast mieszkańcy Bułgarii (81 kg), Chorwacji (98,5 kg), Cypru (105 kg), Grecji (108 kg) oraz Słowacji (130 kg), co pokazuje znaczące różnice w konsumpcji i systemach zarządzania odpadami w ramach UE³.

Istnieje zauważalna korelacja pomiędzy poziomem produktu krajowego brutto (PKB per capita) a ilością wytwarzanych odpadów opakowaniowych w krajach Unii Europejskiej. W państwach o wyższym poziomie rozwoju gospodarczego obserwuje się zazwyczaj wyższą konsumpcję dóbr, co przekłada się na większe zużycie opakowań, zwłaszcza tych jednorazowych. Przykłady takich krajów, jak Włochy, Niemcy, Irlandia czy Luksemburg wskazują, że wysoki PKB może iść w parze z intensywnym generowaniem odpadów opakowaniowych. Należy jednak zaznaczyć, że zależność ta nie ma charakteru absolutnego – czynniki takie jak kultura konsumpcyjna, poziom świadomości ekologicznej społeczeństwa czy skuteczność regulacji prawnych również odgrywają istotną rolę w kształtowaniu ilości wytwarzanych odpadów. Przykładem jest Holandia, Belgia.

5 państw z najmniejszą ilością odpadów opakowaniowych w 2022 r.

1. Bułgaria – 80,92 kg/os.
2. Chorwacja – 82,17 kg/os.
3. Grecja – 104,95 kg/os.
4. Cypr – 98,55 kg/os.
5. Słowacja – 108,38 kg/os.

Bułgaria i Chorwacja zużywają ponad 2,5 razy mniej opakowań na mieszkańca niż Włochy, co może być związane z niższym poziomem konsumpcji, mniejszym rynkiem detalicznym i być może lepszym wykorzystaniem opakowań.

Kto wytworzył najwięcej?

Wśród pięciu państw o najwyższej ilości odpadów przypadających na jednego mieszkańca w 2022 roku (zakres od 189 kg do 232 kg), największy wzrost w porównaniu do roku 2013 odnotowała Irlandia – aż o 23,4%. Niewiele mniejszy przyrost wystąpił we Włoszech, gdzie ilość odpadów na osobę wzrosła o 22,1%. Z kolei najmniejszy wzrost zaobserwowano w Luksemburgu (1,4%) oraz we Francji (2,7%), co sugeruje relatywnie stabilny poziom wytwarzanych odpadów w tych krajach na przestrzeni badanego okresu.

Powyższy wykres 2 przedstawia zmiany ilości odpadów opakowaniowych (w kg na mieszkańca) w pięciu krajach UE, które w 2022 roku odnotowały najwyższe wskaźniki tego typu odpadów: Włochy, Irlandia, Niemcy, Luksemburg i Francja.

Kto wytworzył relatywnie najwięcej odpadów?

Relatywnie najwięcej – czyli kto najbardziej zwiększył wytwarzanie odpadów opakowaniowych? Okazuje się, że względem 2013 roku największy wzrost dynamiki zmiany ilości odpadów opakowaniowych odnotowano w następujących państwach:

1. Rumunia: +146,7% (z 52,75 kg →  130,13 kg)
2. Chorwacja: +75,2% (z 46,91 kg →  82,17 kg)
3. Bułgaria: +65,5% (z 48,89 kg →  80,92 kg)
4. Węgry: +60,8% (z 103,55 kg → 166,47 kg)
5. Grecja: +53,6% (z 68,33 kg → 104,95 kg)

Te kraje zanotowały bardzo dynamiczny wzrost, co może świadczyć o rosnącej konsumpcji i zmianach w stylu życia lub też lepszym raportowaniu danych.

Kto wytworzył relatywnie najmniej odpadów opakowaniowych?

Najmniejszy wzrost lub spadek (2013–2022) odnotowały:

1. Luksemburg: z 206,14 kg → 208,91 kg (+1.34%)
2. Francja:  z 184,43 kg → 188,54 kg (+2,23%)
3. Niemcy: z 212,37 →226,94 kg (+6,7%)
4. Belgia: z 155,77 kg → 167,1 kg (+7.27%)
5. Austria: z 149,97 kg → 163,20 (+8,82%)

Luksemburg, mimo bycia w ścisłej czołówce krajów o najwyższej ilości odpadów opakowaniowych, utrzymał niemal niezmienny poziom w ciągu dekady – możliwe, że kraj wdrożył skuteczne mechanizmy kontroli, a wzrost konsumpcji nie przełożył się proporcjonalnie na opakowania jednorazowe. Belgia i Francja również wykazały bardzo stabilny poziom zużycia – wzrost o kilka kilogramów w ciągu 10 lat.

Spadek odnotowała Estonia, jako jedyny kraj UE o 15,7% (z 169,9 kg do 143,21 kg).

Recykling odpadów opakowaniowych do 70%?

Organizacje wprowadzające produkty w opakowaniach mają obowiązek osiągnięcia co najmniej 70% poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych do dnia 31 grudnia 2030 roku. Do 2030 roku poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ma zostać zwiększony do 70%, w tym z tworzyć sztucznych do 55%, aluminium do 60%, z metali żelaznych do 80%, z papieru i tektury do 85%, ze szkła do 85%, z drewna z kolei do 30%. Obecny poziom do osiągnięcia kształtuje się w okolicy 63% razem na rok 2025 w Polsce.⁴

Ze sprawozdania organizacji odzysku opakowań sporządzonego przez IOŚ-PIB wynika, że w Polsce w 2020 roku wytworzonych zostało 3 954,44 tys. Mg opakowań. Ponad 90% opakowań wytworzonych w Polsce, to opakowania jednorazowe⁵. W 2020 roku łączna ilość odpadów opakowaniowych poddanych odzyskowi wyniosła 3 974,8 tys.Mg, z czego 2 731,6 tys.Mg przetworzono na terenie kraju, a 1 243,2 tys.Mg poza jego granicami. Przeprowadzona analiza wykazała, że 31,3% odzyskanych odpadów zostało poddanych przetworzeniu poza terytorium Polski.⁶

W 2020 roku całkowita ilość opakowań stanowiąca podstawę do wyliczenia poziomu recyklingu wyniosła 6 289,28 tys. Mg. Z tego do recyklingu trafiło 3 677,0 tys. Mg odpadów, w tym 1 639,3 tys. Mg pochodziło z gospodarstw domowych (GD). Ogólny poziom recyklingu odpadów opakowaniowych osiągnął 58,5%, przy czym odpady z gospodarstw domowych stanowiły 44,6% całkowitej masy poddanej recyklingowi.⁷

---

Literatura

1. Dz. U. z 2024 r. poz. 1914. ↩︎
2. https://doi.org/10.2908/ENV_WASPAC ↩︎
3. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ENV_WASPAC/default/table?lang=en ↩︎
4. K. Szczepański, B. Waszczyłko-Miłkowska, J. Kamińska-Borak, Gospodarka opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w Polsce w 2022 r. Sprawozdania organizacji odzysku opakowań, IOŚ-PIB, Warszawa, marzec 2022, s. 23. ↩︎
5. Tamże, s.33. ↩︎
6. Tamże, s, 80. ↩︎
7. Tamże, s. 91. ↩︎

Fot. Obraz Rajesh Raj z Pixabay, licencja CC0

---