Zrównoważony rozwój społeczno-ekonomiczny w Afryce. Czym jest Agenda 2063?
Zrównoważony rozwój społeczno-ekonomiczny w Afryce. Czym jest Agenda 2063? Druga dekada Agendy 2063 wyznacza nowy etap w dążeniu Afryki do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, pokoju i dobrobytu. W latach 2024–2033 kontynent stawia na przyspieszenie wzrostu gospodarczego, głębszą integrację regionalną oraz wzmocnienie pozycji na arenie międzynarodowej. Nowy plan zakłada ambitne cele – od zmniejszenia ubóstwa i nierówności po rozwój zielonej gospodarki i budowanie bardziej odpornych instytucji. Afryka chce w pełni wykorzystać swoje możliwości, przekształcając wyzwania w trwałe sukcesy.
Czym jest Agenda 2063?
W Addis Abeba w Etiopii – stolicy Unii Afrykańskiej w 2013 roku przyjęto długoterminową strategię rozwoju Afryki – Agendę 2063. Agenda 2063 to afrykański plan rozwoju mający na celu osiągnięcie zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu w okresie 50 lat.
Został on podzielony na 5 dekad. Pierwszy Dziesięcioletni Plan obejmował lata 2014-2023.
„Agenda 2063: Afryka, której chcemy” wiąże się z działaniami z wyznaczeniem nowych celów w kontekście panafrykańskim.
Dokument ten wyznacza ambitną wizję Afryki na kolejne 50 lat — aż do roku 2063 — zakładając stworzenie zintegrowanego, zamożnego i pokojowego kontynentu, zarządzanego przez własnych obywateli i odgrywającego znaczącą rolę na arenie międzynarodowej.
W celu skutecznego wdrożenia Agendy 2063 Państwa Członkowskie powinny kontynuować podejmowanie pilnych środków w celu udomowienia Agendy 2063 na szczeblu krajowym i regionalnym. Społeczności międzynarodowe powinny dostosować swoje współprace pomocowe i rozwojowe, umowy z Agendą 2063.
– Fragment z Agendy 2063; Dokument ramowy, 2015
Kontynent zamierza osiągnąć ten cel poprzez realizację pięciu dziesięcioletnich planów wdrożeniowych. Pierwszy dziesięcioletni plan Agendy 2063, obejmujący lata 2014-2023, nakreśla zestaw celów, obszarów priorytetowych i celów które kontynent zamierza osiągnąć na poziomie krajowym, regionalnym i kontynentalnym.
W tym kontekście Komisja Unii Afrykańskiej (AUC) i Agencja Rozwoju Unii Afrykańskiej (AUDA-NEPAD) zostały poproszone przez organy polityczne Unii Afrykańskiej o koordynację i przygotowanie na poziomie kontynentalnym dwuletnich raportów z wyników, aby śledzić postępy w osiąganiu celów i celów Agendy 2063.
Do czego dążą Afrykanie w ramach strategii Agenda 2063?
Agenda 2063 opiera się na 7 dążeniach, które obejmują m.in.:
- zamożną Afrykę opartą na wzroście sprzyjającym włączeniu społecznemu i zrównoważonemu rozwoju,
- integracji (konfederacji) państw na kontynencie, politycznie zjednoczonym, opartym na ideałach Panafrykanizmu i wizji renesansu Afryki – swobodny przepływ ludzi oraz towarów,
- Spokojną i bezpieczną Afrykę,
- Wzmocnienie afrykańskiej tożsamości i dziedzictwa,
- Demokratyczne rządy i prawa człowieka,
- Afrykę, której rozwój jest napędzany przez ludzi, opierając się na potencjale afrykańskiego społeczeństwa – rola kobiet i młodzieży w rozwoju,
- Zrównoważoną eksploatację zasobów naturalnych.
W ramach Agendy wyznaczono 20 celów szczegółowych przyporządkowanych do powyższych 7 Dążeń/Aspiracji. Należy podkreślić, że założenia przyjęte w Agendzie mają na celu wyeliminowanie ubóstwa w ciągu jednego pokolenia i budowę wspólnych wartości oraz dobrobytu poprzez transformację społeczną i gospodarczą kontynentu.
Cel Strategiczny 1.1. Agendy 2063 koncentruje się na wzmocnieniu inkluzywnego, sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w Afryce. Kluczowe cele to zwiększenie dochodu na mieszkańca do co najmniej 3 048 USD, poprawa dywersyfikacji eksportu oraz wzrost handlu wewnątrzafrykańskiego do 30%. Ponadto, celem jest obniżenie stopy bezrobocia, zmniejszenie ubóstwa i nierówności, a także ograniczenie głodu wśród ludności do maksymalnie 5%.
Aby realizować tę wizję, Agenda podzielona została na kolejne dziesięcioletnie plany wdrażania, które zawierają konkretne cele, projekty flagowe (np. Kolej Wysokich Prędkości, Jednolity Rynek Lotniczy, rozwój ICT), mechanizmy monitorowania postępów i działania na poziomie państw członkowskich.
Agenda 2063 traktuje Afrykę jako głównego architekta własnego rozwoju, stawiając na regionalną integrację, innowacje, inwestycje w infrastrukturę, edukację i zdrowie, aby poprawić jakość życia wszystkich Afrykanów.
Kontynentalna Strefa Wolnego Handlu (AfCFTA)
AfCFTA (African Continental Free Trade Area) to jeden z kluczowych projektów flagowych Agendy 2063, którego celem jest eliminacja barier w handlu wewnętrznym na kontynencie afrykańskim. Na styczeń 2025 roku umowę AfCFTA podpisały 54 państwa członkowskie Unii Afrykańskiej, z czego 48 stało się jej stronami. Zgodnie z prognozami AfCFTA, do 2035 roku w wyniku wdrażania strefy wolnego handlu dochody na kontynencie wzrosną o 7%, a około 30 milionów osób zostanie wyciągniętych ze skrajnego ubóstwa.
Wnioski z Pierwszego Dziesięcioletniego Planu Wdrażania Agendy 2063
W związku z końcem Pierwszego Dziesięcioletniego Planu Wdrażania Agendy 2063 i rozpoczęciem prac nad Drugim Dziesięcioletnim Planem, konieczne będzie przeprowadzenie badań empirycznych (np. analiz foresightowych) dotyczących kluczowych działań rozwojowych, szczególnie w kontekście skutków pandemii COVID-19. Główne zalecenia obejmują:
- Skupienie inwestycji w krótkim okresie na priorytetowych obszarach przyspieszających odbudowę i wzrost gospodarczy.
- Włączenie do Drugiego Planu celu dotyczącego budowania odporności Afryki na katastrofy naturalne i pandemie.
- Zaangażowanie instytucji kontynentalnych UA we wspieranie państw członkowskich w opracowywaniu skutecznych polityk narodowych.
- Wzmocnienie zdolności państw członkowskich i wspólnot regionalnych (RECs) do tworzenia projektów możliwych do sfinansowania i współpracy z Afrykańskim Bankiem Rozwoju oraz innymi instytucjami finansowymi.
- Aktualizacja ram koncepcyjnych dla projektów flagowych UA, z jasnym określeniem celów, priorytetów i terminów realizacji.
- Wzmocnienie mechanizmów koordynacji wsparcia finansowego i technicznego na podstawie zgłaszanych potrzeb rozwojowych państw członkowskich.
- Wykorzystanie doświadczeń i wniosków z realizacji Pierwszego Planu przy tworzeniu Drugiego Dziesięcioletniego Planu.
Druga dekada Agendy 2063
Druga dekada Agendy 2063, obejmująca lata 2024-2033, rozpoczyna się w momencie, gdy Afryka ma osiągnąć lepsze wyniki gospodarcze niż reszta świata, z realnym wzrostem produktu krajowego brutto (PKB) wynoszącym średnio około 4% w latach 2023 i 2024. Jest to wyższy poziom niż prognozowane globalne średnie, które wynoszą odpowiednio 2,7% i 3,2%.
Afryka nadal zmaga się z wieloma brutalnymi konfliktami, a pokój i bezpieczeństwo pozostają kluczowymi priorytetami w drugiej dekadzie Agendy 2063, jako warunek wstępny dla zrównoważonego wzrostu i rozwoju. Mimo że Afryka przyczynia się do mniej niż 4% globalnej emisji gazów cieplarnianych, jest jednym z regionów najbardziej narażonych na zmiany klimatyczne. W związku z tym, wzrastająca uwaga poświęcona zmianom klimatu sugeruje potrzebę przejścia na zieloną energię i tworzenia zielonych miejsc pracy w celu przyspieszenia rozwoju kontynentu.
STYIP Agendy 2063 rozpoczyna się w okresie, gdy gospodarki większości państw członkowskich UA zostały dotknięte przez globalne wyzwania, takie jak skutki pandemii COVID-19, zmiany klimatyczne, konflikt rosyjsko-ukraiński oraz wojna na Bliskim Wschodzie. Te zewnętrzne szoki negatywnie wpłynęły na stabilność ekonomiczną regionu. W 2022 roku stopa inflacji wyniosła 13,8%, co było wynikiem wzrostu cen surowców, szczególnie energii i żywności. Przewiduje się, że inflacja w Afryce stopniowo spadnie do 13,5% w 2023 roku i do 8,8% w 2024 roku. Ponadto, obciążenie długiem pozostaje poważnym wyzwaniem dla wielu krajów w regionie.
Druga dekada Agendy 2063 jest czasem, kiedy Afryka będzie starała się przekształcić wyzwania w szanse, szczególnie w kontekście wzrostu gospodarczego, zmieniającego się klimatu oraz stabilności społecznej i politycznej.
Ambicje Afryki w II dekadzie
Jak podaje AUDA-NEPAD wyciągnięto wnioski z pierwszej dekady Agendy 2063, które zostały przedstawione w dwuletnich raportach o postępach strategii. W obecnej sytuacji:
- Każde państwo członkowskie UA osiąga co najmniej status kraju średniego dochodu [Aspiracja 1]
- Afryka jest bardziej zintegrowana i połączona [Aspiracja 2]
- Instytucje publiczne są bardziej reaktywne [Aspiracja 3]
- Afryka rozwiązuje konflikty drogą polubowną [Aspiracja 4]
- Kultury i wartości Afryki są widoczne i promowane [Aspiracja 5]
- Obywatele Afryki są bardziej umacniani i bardziej produktywni [Aspiracja 6]
- Afryka jest silnym i wpływowym graczem globalnym [Aspiracja 7]
Cel Strategiczny 1.1. Agendy 2063 koncentruje się na wzmocnieniu inkluzywnego, sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w Afryce. Kluczowe cele to zwiększenie dochodu na mieszkańca do co najmniej 3 048 USD, poprawa dywersyfikacji eksportu oraz wzrost handlu wewnątrzafrykańskiego do 30%. Ponadto, celem jest obniżenie stopy bezrobocia, zmniejszenie ubóstwa i nierówności, a także ograniczenie głodu wśród ludności do maksymalnie 5%.
Flagowe projekty
Flagowe projekty Agendy 2063 to 14 projektów związanych zarówno z gospodarką, finansami, bezpieczeństwem jak i energetyką czy strategią kosmiczną. Unia Afrykańska podaje, że są to:
- Zintegrowana Sieć Pociągów Dużych Prędkości
- Strategia Dotycząca Towarów Afrykańskich
- Afrykańska Kontynentalna Strefa Wolnego Handlu (AFCFTA)
- Uciszenie Broni do 2020r
- Projekt Zapory Grand Inga
- Jednolity Afrykański Rynek Transportu Lotniczego
- Afrykańskie Forum Ekonomiczne
- Afrykańskie Instytucje Finansowe
- Panafrykańska Sieć Elektroniczna
- Afrykańska Strategia Kosmiczna
- Afrykański Wirtualny I E-Uniwersytet
- Cyberbezpieczeństwo
- Wielkie Muzeum Afrykańskie
Źródła:
- https://au.int/en/
- https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Policy-Documents/Agenda2063_Popular_Version_English.pdf
- https://au.int/en/documents/20220210/second-continental-report-implementation-agenda-2063
- https://www.nepad.org/publication/agenda-2063-second-ten-year-implementation-plan-2024-2033
- https://au.int/sites/default/files/documents/41480-doc-2nd_Continental_Progress_Report_on_Agenda_2063_English.pdf
- DECADE OF ACCELERATED IMPLEMENTATION Special Edition for the Launch of the Second Ten-Year Implementation Plan 2024 – 2033, The Afrika We Want, Agenda 2063, Abridged version, February 2024
