Jak rozpoznać niedobory składników pokarmowych ogórków?
Czasem w ogrodzie wszystko wydaje się dopięte na ostatni guzik. Gleba przygotowana, podlewanie regularne, żadnych szkodników w zasięgu wzroku… a mimo to ogórki zaczynają więdnąć, ich liście żółkną albo się deformują. Co się dzieje? Nie każda choroba w ogrodzie to wynik ataku grzyba, wirusa czy owada. Istnieje cała grupa tzw. chorób nieinfekcyjnych, które nie mają nic wspólnego z patogenami. Ich przyczyną są… warunki, jakie sami stworzyliśmy roślinom.
Wzrost i rozwój roślin w dużej mierze zależą od warunków środowiskowych, takich jak temperatura, dostępność wody, światło czy obecność składników pokarmowych w glebie. Zarówno ich niedobór, jak i nadmiar mogą jednak prowadzić do zakłóceń w procesach metabolicznych roślin, ograniczając tym samym ich zdolność do pełnego wykorzystania potencjału plonotwórczego. Widoczne w wyniku tych zaburzeń zmiany w wyglądzie roślin często mają charakter fizjologiczny i zaliczane są do tzw. chorób nieinfekcyjnych, które nie są wywoływane przez patogeny, lecz przez czynniki środowiskowe.
Przyczyny chorób nieinfekcyjnych
Do najczęstszych przyczyn występowania chorób nieinfekcyjnych badacze zaliczają między innymi [1]:
- „niewłaściwy płodozmian,
- niedobory składników pokarmowych wynikające z ich braku w glebie lub z utrudnionego pobierania – co może być skutkiem słabo rozwiniętego lub uszkodzonego systemu korzeniowego (np. w wyniku mechanicznych uszkodzeń, zalania, zasolenia, zbyt niskiego lub zbyt wysokiego pH – poniżej 5,5 lub powyżej 8,5 – czy też niekorzystnej temperatury gleby – poniżej 0°C lub powyżej 24°C);
- niewłaściwe warunki glebowe, takie jak gleby lekkie o niskiej zawartości frakcji ilastej i próchnicy (co ogranicza zdolność do zatrzymywania składników odżywczych) lub gleby ciężkie, zlewne, które – w połączeniu z nadmiernym nawadnianiem lub długotrwałymi opadami – prowadzą do wypłukiwania składników pokarmowych poza zasięg systemu korzeniowego roślin.
- niedobory lub nadmiar wody
- niska wilgotność powietrza, silny wiatr — przyczyniają się do niewłaściwego transportu potasu.
- nagłe zmiany temperatury mogą skutkować więdnięciem ogórków”.
Czym jest płodozmian?
Czym jest niewłaściwy płodozmian? Otóż kiedy sadzimy swoje rośliny, musimy wziąć pod uwagę wiele czynników. Odpowiedz sobie na poniższe pytania:
- Czy to twój pierwszy ogród?
- Co rosło na przygotowanym poletku rok wcześniej?
- Jakie warzywa posadzone są obok?
- Jakie potrzeby nawozowe mają ogórki?
- Obok czego ogórki nie będą rosnąć zdrowo?
Właściwy płodozmian uwzględnia potrzeby roślin, co jest szczególnie istotne w uprawie ogórka gruntowego. Ogórek jest rośliną wymagającą pod względem składników pokarmowych, zwłaszcza azotu i potasu, a także wrażliwą na choroby grzybowe i szkodniki, które mogą się gromadzić w glebie przy ciągłej uprawie na tym samym miejscu.
Dlatego w płodozmianie ogórek gruntowy powinien być sadzony po roślinach, które nie wyczerpują nadmiernie gleby, np. po roślinach strączkowych, które poprawiają zasobność gleby w azot. Unika się sadzenia ogórka po innych dyniowatych (np. cukinia, dynia) oraz po ogórku, aby ograniczyć rozwój patogenów i poprawić warunki glebowe. Dzięki temu płodozmian pomaga zachować żyzność gleby, zmniejsza ryzyko chorób oraz sprzyja lepszym plonom ogórka gruntowego.
Pogoda ma znaczenie. Robisz oprysk na grzyba po deszczach?
Silny wiatr, nagłe spadki temperatury, zbyt suche powietrze czy różnice temperatur między dniem a nocą – wszystko to wpływa na zdrowie ogórków. Roślina w takich warunkach ma problem z transportem składników, zwłaszcza potasu, który odpowiada m.in. za barwę i jakość owoców. Skutek? Liście więdną, a ogórki tracą na wyglądzie i smaku. A ty myślisz, że od razu wchodzi jakaś choroba grzybowa. Jak podają naukowcy „spadek wilgotności gleby poniżej 70% polowej pojemności wodnej powoduje utrudnione pobieranie i transport składników pokarmowych w roślinie„. [1]
Jak rozpoznać niedobory makroskładników?
Rozpoznanie niedoborów składników pokarmowych w ogórkach gruntowych jest kluczowe dla utrzymania zdrowych roślin i uzyskania wysokich plonów. Objawy niedoborów często ujawniają się na liściach, łodygach lub owocach w postaci przebarwień, deformacji czy zahamowania wzrostu. Każdy składnik pełni inną rolę w rozwoju rośliny, dlatego brak konkretnego pierwiastka objawia się w charakterystyczny sposób. Wczesne zauważenie i właściwa diagnoza pozwalają na szybkie podjęcie działań, takich jak korekta nawożenia, co zapobiega dalszemu pogorszeniu kondycji roślin.
Zaburzenia fizjologiczne ogórków oraz innych roślin charakteryzują się zahamowaniem wzrostu, chlorozami, żółknięciem liści, nekrozami, zniekształceniami liści, owoców, pojawienie się męskich kwiatów, opadanie zawiązków, przebarwienia skórki czy więdnięcie całej rośliny.
Więdnięcie całych roślin
Więdnięcie całych roślin może mieć kilka powodów. Po pierwsze to objaw niedoboru wody w okresie długotrwałej suszy. Drugim powodem jest niedobór potasu w glebie. Kolejny powód do zaburzona gospodarka wodna. Oznacza to, że roślina w ograniczony sposób pobiera wodę i składniki odżywcze. Występuje przy nadmiernej wilgotności powietrza oraz przelania podłoża. Jak zaczyna się coś dziać z ogórkami, pierwsza nasza myśl — JAKAŚ zaraza… Prawda? Może to jednak być niepatogeniczne więdnięcie roślin.
Chlorozy i nekrozy
Chloroza brzegowa, która przechodzi w nekrozę to także niedobór potasu. Można go pomylić z mączniakiem rzekomym. Zamieranie związków owoców, które wygląda jak pleśnienie lub zwężenie górnej części owocu ogórka to niedobór wapnia. Może warto dodać, że opadanie związków także wiąże się z niedoborem wapnia.
Karłowatość liści oraz owoce maczugowate świadczą o niedoborze potasu.
Z kolei wygięcie ogórka z widocznym „szwem” w łuku wewnętrznym to zdaniem badaczy – niedobór azotu i ekspozycja na warunki termiczne i wilgotnościowe.
Objawy niedoborów makroskładników na liściach ogórków
| Makroskładniki | Objawy niedoboru na liściach ogórka |
|---|---|
| Azot (N) | Starsze liście żółkną równomiernie (chloroza), roślina karłowata, liście mniejsze, zasychają i opadają. Łodygi cieńsze, twarde i włókniste. Owoce jaśnieją, stają się czubate na końcach. Roślina ma więcej wąsów czepnych. Korzenie brunatnieją, zamierają i karłowacieją. |
| Fosfor (P) | Liście przybierają ciemnozielony, czasem fioletowy odcień. Spowolniony wzrost. Karłowate roślin, słaby system korzeniowy. Liście matowe, Wierzchołki uginają się ku dołowi. Na starszych liściach i w dolnej części łodygi widoczne są wodniste, zasychające plamy między nerwami. Słaby rozwój kwiatów, jak i ograniczone zawiązywanie owoców. Owoce mają wewnętrzne wady komór nasiennych. |
| Potas (K) | Brzegi starszych liści żółkną lub brunatnieją, liście marszczą się i zasychają. Na starszych, dolnych liściach pojawiają się chlorozy, które rozpoczynają się od brzegów i wierzchołków, a następnie przesuwają się w głąb blaszki liściowej, wypełniając przestrzenie między nerwami. Liście stopniowo zmieniają barwę – z ciemnozielonej na niebieskawą, po czym ich brzegi zaczynają się zwijać, liście więdną i obumierają. Rośliny znacząco spowalniają wzrost, a rozwój organów generatywnych zostaje zahamowany. Zmienia się także kształt owoców – pojawia się charakterystyczne przewężenie od strony ogonka i zgrubienie na drugim końcu, przez co ogórek przybiera kształt maczugi. Jednocześnie pogarsza się jakość plonów – owoce tracą smak, a ich wybarwienie staje się mniej atrakcyjne. |
| Magnez (Mg) | Chloroza międzynerwowa na starszych liściach, nerwy pozostają zielone. Liście mają jasnozielony kolor. Objawy niedobór widać na wierzchołkach zrostu i najmłodszych liściach. Brzegi liści stają się kruche, nierówne. Magnez, podobnie jak azot wpływa na syntezę chlorofilu. Liście blado-żółte do białych, a nerwy zielone lub ciemno-zielone. |
| Wapń (Ca) | Młode liście zniekształcone, z brunatnymi plamami. Często też zamierają wierzchołki. Owoce od strony kwiatu słabo się rozwijają. Białe, jakby przypalone plamki pergaminowe na liściach między ciemnozielonymi nerwami. |
| Siarka (S) | Podobne objawy do niedoboru azotu, ale na młodych liściach – są jasnozielone lub żółtawe. |
Objawy niedoborów mikroskładników na liściach ogórków
| Mikroskładniki | Objawy niedoboru na liściach ogórka |
|---|---|
| Bor (B) | Młode liście zniekształcone, szkliste, często z brunatnymi plamkami. Szeroka żółta obwódka blaszki liściowej na starszych liściach. Na roślinie obumierają zawiązki owocu. Owoce starsze są zahamowane w rozwoju i pojawiają się na nich żółte podłużne smugi. Deformacje owoców z białymi podłużnymi skorkowaceniami. |
| Cynk (Zn) | Jasnozielone, małe liście z żółtymi przebarwieniami między nerwami (chloroza). |
| Miedź (Cu) | Liście wiotkie, matowe, łamliwe. Czasem bladozielone z drobnymi plamkami. |
| Mangan (Mn) | Przebarwienia między nerwami (mozaika), liście często brunatnieją i zasychają. |
| Molibden (Mo) | Liście jasne, czasem zwijają się do środka, objawy podobne do niedoboru azotu. |
| Żelazo (Fe) | Chloroza najmłodszych liści – żółkną, ale nerwy pozostają zielone (chloroza międzynerwowa). Czasem liść robi się wręcz biały. |
| Chlor (Cl) | Rzadki niedobór – liście więdną, są matowe, czasem z szarawym odcieniem. |
Jak prawidłowo podlewać ogórki?
Należy jednak pamiętać, że tak samo jak niedobory są dla naszych warzyw złe, tak i nadmiar jest niewskazany. Obserwujmy rośliny, sprawdzajmy i poprawnie podlewajmy! Ogórki to rośliny bardzo wrażliwe na niedobór i nadmiar wody, a sposób podlewania ma ogromny wpływ na plon i zdrowotność.
Nie podlewaj codziennie „po troszku” – to prowadzi do płytkiego systemu korzeniowego i zwiększa podatność na suszę i choroby. Podlewaj co 2–3 dni, ale tak, aby woda wsiąkła na głębokość 15–20 cm. Podlewaj ogórki w gruncie, dając 3-4 l na metr kwadratowy. Ogórki najlepiej rosną w ciepłym i stale wilgotnym podłożu jednak nie lubią zalania.
W donicy – podlewaj, gdy ziemia przeschnie na głębokość 2–3 cm.
Zbyt zimna woda (prosto z kranu lub studni) może szokować korzenie i powodować gnicie, spowolnienie wzrostu, a nawet opadanie zawiązków. Najlepsza jest woda odstana, deszczówka lub lekko podgrzana do temp. otoczenia.
Zwiększ podlewanie w czasie kwitnienia i owocowania. W tej fazie ogórki mają ogromne zapotrzebowanie na wodę – brak podlewania może powodować opadanie zawiązków, gorzknienie owoców oraz zahamowanie wzrostu.
Literatura:
Artykuł napisany na podstawie:
- [1] PORADNIK SYGNALIZATORA OCHRONY OGÓRKA GRUNTOWEGO, red. Dr hab. G. Soiki, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice 2023
- [2] PORADNIK SYGNALIZATORA OCHRONY OGÓRKA UPRAWIANEGO POD OSŁONAMI, red. R. Wrzodaka, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice 2017
