Zadrzechnia Fioletowa: Fascynujący świat wielkiego pszczółkowego giganta
Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) to niezwykle interesujący owad, który zachwyca swoją wielkością, pięknym fioletowym połyskiem i unikalnym stylem życia. Ta duża pszczoła, często nazywana „czarną pszczołą drzewną”, odgrywa istotną rolę w ekosystemie, a jej obserwacja dostarcza wielu emocji zarówno entomologom, jak i amatorom przyrody.
Wygląd i Charakterystyka
Zadrzechnia fioletowa jest jedną z największych pszczół w Europie. Samice mogą osiągać nawet do 3 centymetrów długości, co sprawia, że są łatwo zauważalne. Cechą charakterystyczną tych pszczół jest ich metalicznie czarny kolor z fioletowym połyskiem, który nadaje im niemalże mistycznego wyglądu. Samce są nieco mniejsze i nie posiadają fioletowego odcienia.
Siedlisko i Zachowanie
Zadrzechnie fioletowe preferują ciepłe, nasłonecznione obszary. Można je spotkać w lasach, parkach i ogrodach, gdzie poszukują odpowiednich miejsc do gniazdowania. Charakterystycznym zachowaniem tych pszczół jest ich zdolność do drążenia tuneli w martwym drewnie. To właśnie tam składają swoje jaja i wychowują młode. Gniazda te są starannie skonstruowane i mogą mieć długość nawet do 30 centymetrów.
Cykl Życia i Rozwój
Cykl życia zadrzechni fioletowej zaczyna się na wiosnę, kiedy to dorosłe osobniki wyłaniają się z gniazd. Samice szybko przystępują do kopania nowych tuneli w drewnie, gdzie składają jaja. Każde jajo jest starannie zabezpieczone w osobnej komorze, w której młode larwy rozwijają się, żywiąc się pyłkiem zgromadzonym przez matkę. Jedna samica buduje do 12 osobnych komór lęgowych dla składanego potomstwa [3].
Rozwój larwy trwa kilka tygodni, po czym przechodzi ona w stadium poczwarki. W ciągu tego czasu młode pszczoły przekształcają się w dorosłe osobniki. Nowo wyklute pszczoły opuszczają gniazdo latem i przez kilka miesięcy przygotowują się do zimy. Zimują w swoich tunelach, by na wiosnę zacząć cykl od nowa.
Zadrzechnia fioletowa pełni ważną rolę jako zapylacz, przyczyniając się do utrzymania różnorodności biologicznej poprzez zapylanie różnych gatunków roślin. Chociaż nie produkuje miodu, zbierany przez nią pyłek i nektar są kluczowe dla jej potomstwa.
Znaczenie Ekologiczne
Zadrzechnie fioletowe odgrywają ważną rolę w ekosystemie jako zapylacze. Choć ich preferencje żywieniowe obejmują głównie nektar z kwiatów, to w trakcie poszukiwań pokarmu przenoszą pyłek z jednej rośliny na drugą, wspomagając zapylanie. Dzięki temu przyczyniają się do zdrowia i różnorodności roślinności w swoich siedliskach.
Na początku XXI wieku, zadrzechnię fioletową uznano za wymarłą na terenie naszego kraju. Na szczęście od niedawna ponownie zaczęto odnotowywać obecność obu tych gatunków pszczół w Polsce
Zagrożenia i Ochrona
Niestety, zadrzechnie fioletowe, podobnie jak wiele innych gatunków pszczół, narażone są na różnorodne zagrożenia. Wylesianie, zmiany klimatyczne oraz używanie pestycydów to tylko niektóre z problemów, z którymi muszą się zmagać. Dlatego też ważne jest, abyśmy starali się chronić ich naturalne siedliska oraz unikali stosowania chemikaliów szkodliwych dla owadów.
Film edukacyjny o zadrzechni fioletowej
Co możemy zatem zrobić?
Każdy, kto napotka na swojej drodze zadrzechnię fioletową, może przyczynić się do jej ochrony poprzez kilka prostych działań:
- Pozostawić martwe drewno: W ciepłych, nasłonecznionych miejscach takich jak skraje lasów, wąwozy, doliny rzeczne, przydomowe sady, ogrody i tereny zielone miast, warto pozostawić spróchniałe lub suche drewno. Może to być drewno z drewnianych budynków, płotów, ambon czy usychające pnie drzew. Zadrzechnie wykorzystują je do wygryzania korytarzy, które służą im jako miejsca do składania jaj.
- Przygotować drewniane klocki: Można przygotować drewniane klocki z drewna wierzbowego (Salix caprea), nawiercając w nich otwory o średnicach 10, 15 i 20 mm oraz długościach 10, 15 i 20 cm. Klocki te należy umocować na wysokości około 3 metrów w miejscach osłoniętych od wiatru i deszczu, np. przy stodołach czy altanach. Drewna nie należy powlekać żadnymi substancjami konserwującymi.
- Zapewnić bazę pokarmową: W bliskim sąsiedztwie gniazda zadrzechni warto sadzić rośliny, które są preferowane przez te owady. Należą do nich takie rośliny zielne jak komonica zwyczajna, kozibród łąkowy, świerzbnica polna, orlik pospolity, cieciorka pstra, żmijowiec zwyczajny, lebiodka pospolita, mierznica czarna, koniczyny oraz drzewa i krzewy jak szczodrzeniec, śliwa, głóg czy kruszyna.
- Unikać niepokojenia gniazd: Nie należy zbliżać się do gniazd zadrzechni, ponieważ w przeciwieństwie do innych pszczół samotnic, mogą one bronić swoich miejsc gniazdowania. Niepokojone mogą zachowywać się agresywnie i w razie prowokacji mogą użądlić [2] (Portal pszczelarski).
Podsumowanie
Zadrzechnia fioletowa to nie tylko piękny, ale i pożyteczny owad, który zasługuje na naszą uwagę i ochronę. Jej unikalny styl życia, imponujący wygląd i rola w ekosystemie sprawiają, że jest fascynującym obiektem do obserwacji. Dbając o środowisko, w którym żyją te niezwykłe pszczoły, możemy cieszyć się ich obecnością przez wiele kolejnych lat.
Zdjęcia dostarczone przez Magdalenę Jankowską, używane na podstawie zgody autora, do celów komercyjnych. Serdecznie dziękujemy za przesłane zdjęcia i film.
Bibliografia:
- Schulz M., Ścibior R., Badurowicz K., Łoś A., Bajda M., Tyszczuk J., Skowronek P., Piotrowski B., Strachecka A. (2017) Feasibility of preparing nesting box and luring large solitary carpenter bee, Xylocopa valga. Journal of Apicultural Science 61(2): 263-267. Doi: 10.1515/JAS-2017-0017
- https://www.gov.pl/web/gdos/czarna-pszczola-jak-skutecznie-wspierac-jej-ochrone
- Łoś A., Zamieszanie wokół „czarnej” pszczoły, „Forum Akademickie”, https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/07-08/zamieszanie-wokol-czarnej-pszczoly/
- Zadrzechnia fioletowa coraz częściej spotykana w Polsce, https://pszczoly.eu/zadrzechnia-fioletowa-coraz-czesciej-spotykana-w-polsce-pszczoly-eu/,
