Działania wojenne oddziałują na środowisko – Jak wojna na Ukrainie wpływa na środowisko? W kwietniu 2025 roku pojawił się raport przedstawiający ogólny obraz stanu środowiska i klimatu – jakości powietrza, emisji zanieczyszczeń powietrza i gazów cieplarnianych – (GHG), lasów, gleby i środowiska morskiego na Ukrainie.

Raport JRC analizuje lata 2016-2021 i dość ogólnie wpływ wojny w Ukrainie na środowisko i klimat, z powodu ograniczeń wynikających z braku pełnych danych. Konflikt pogłębił problemy z monitorowaniem i egzekwowaniem przepisów środowiskowych, prowadząc m.in. do degradacji gleby, zanieczyszczeń oraz pożarów lasów. Dokument dostarcza podstaw do oceny wpływu wojny, wspiera proces akcesji Ukrainy do UE (szczególnie w zakresie ochrony środowiska) oraz planowanie odbudowy w duchu zrównoważonego rozwoju.

Według niego Ukraina modernizuje system monitoringu jakości powietrza, jednak nadal występują przekroczenia norm dla NO₂ i CH₂O. Brakuje krajowych norm dla PM2.5 i PM10. W 2019 roku zanieczyszczenie powietrza przyczyniło się do 42,9 tys. przedwczesnych zgonów. Emisje GHG spadły o 62,5% względem 1990 r., jednak w 2021 roku odnotowano wzrost w związku z ożywieniem gospodarczym po pandemii.

Jak wojna na Ukrainie wpływa na środowisko?

Wojna w 2022 r. doprowadziła do spadku emisji Co₂ ze źródeł kopalnych o ok.26,6%, ale jednoczesnego wzrostu nowych emisji związanych z działaniami wojennymi. Jak do niedawna sądzono, że wojna wygenerowała 175 mln tCO₂e, to okazuje się, że najnowsze doniesienia EL PAIS mówią już nawet o 250 mln. ton CO₂eq w ciągu trzech lat wojny [7]. To tyle ile emituje 120 mln aut z silnikami spalinowymi w ciągu roku.

„Rosyjska inwazja wygenerowała co najmniej 175 milionów ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (tCO2e), wśród gwałtownego wzrostu emisji spowodowanego bezpośrednimi działaniami wojennymi, pożarami krajobrazu, przekierowanymi lotami, przymusową migracją i wyciekami spowodowanymi atakami wojskowymi na infrastrukturę paliw kopalnych – a także przyszłymi kosztami odbudowy, zgodnie z najbardziej kompleksową analizą wpływu konfliktów na klimat” – podał The Guardian.

„Oprócz ofiar śmiertelnych, obrażeń i przesiedleńców, rosyjska inwazja na Ukrainę pozostawia negatywny ślad środowiskowy, który przyczynia się do pogorszenia globalnego ocieplenia” – podaje EL PAIS.

Inicjatywa na rzecz rozliczania emisji gazów cieplarnianych podczas wojny  zaktualizowała raport na temat emisji gazów cieplarnianych po osiemnastu miesiącach wojny Rosji na Ukrainie.

Spadek emisji CO2 ze źródeł kopalnych, ale…

Wykres.1. Emisje zanieczyszczeń atmosferycznych i gazów cieplarnianych (z wyjątkiem CO2) w Ukrainie, [Kton.]

W latach 2016–2021 do atmosfery trafiło od 3,7 do 4,7 miliona ton zanieczyszczeń z ukraińskich źródeł stacjonarnych i mobilnych, takich jak elektrownie, zakłady przemysłowe, transport, rolnictwo i gospodarka odpadami. W 2021 roku największymi źródłami emisji były przemysł i energetyka (2,2 mln ton), a zaraz za nimi transport (1,5 mln ton). Źródła stacjonarne przez cały okres odpowiadały za większą część emisji niż mobilne.

Nie dziwi ta sytuacja, zważywszy, że w wyniku działań wojennych została unieruchomiona częściowo gospodarka Ukrainy. Wielu Ukraińców wyjechało za granicę, w tym do Polski, Niemiec. Spadek CO₂ z produkcji odnotowano ze względu na zakłócenia w produkcji przemysłowej i spadek transportu. Oznacza to, że choć wojna ma negatywne skutki dla środowiska, to również prowadzi do krótkoterminowego spadku emisji związanego z ograniczeniem działalności gospodarcze.

Dodatkowo ze wstępnego Raportu Tamása HARANGOZÓ wynika, że Ukraina mimo wszystko wykazała się niezwykłą odpornością, stabilizując swoją gospodarkę pośród zniszczeń wojennych i przeprowadzając reformy, aby położyć podwaliny pod przyszły wzrost i ostateczną integrację europejską. Jednak odbudowa będzie wymagała znacznego wsparcia międzynarodowego, aby pomóc w zabezpieczeniu pomocy humanitarnej, niezbędnych inwestycji infrastrukturalnych i reintegracji przesiedlonej ludności.

Wykres 2. Ukraińskie emisje zanieczyszczeń atmosferycznych ze źródeł stacjonarnych i mobilnych w 2021 r. (w tonach)

Jak kształtuje się emisja dwutlenku węgla?

„Od początku rosyjskiej inwazji w 2022 roku, Ukraina odnotowała emisję blisko 230 milionów ton ekwiwalentu CO₂. Tylko w ciągu ostatniego roku emisje wzrosły o 31%, co odpowiada rocznym emisjom takich krajów jak Austria, Węgry, Czechy i Słowacja łącznie. Główne źródła to działania militarne, pożary lasów oraz zniszczenia infrastruktury energetycznej” – podaje Euronews.com.

Z raportu jednak wynika, że w 2022 roku emisja CO₂ ze źródeł kopalnych na Ukrainie wyniosła 132 541 470 ton, co oznacza spadek o 26,6% (czyli o 47 966 380 ton) w porównaniu z rokiem 2021, kiedy wynosiła 180 507 850 ton. Emisja CO₂ na mieszkańca zmniejszyła się z 4,07 tony w 2021 r. do 3,23 tony w 2022 r., co stanowi spadek o 0,85 tony, czyli 20,8%. Dane te uwzględniają szacunkową populację Ukrainy w 2022 roku wynoszącą 41 048 766 osób. [2]

Biorąc pod uwagę dane z WorldoMeters Info Globalna emisja CO2 ze źródeł kopalnych w 2022 r. wyniosła 38 521 997 860 ton, z tego 12 667 428 430 ton wyemitowały Chiny, odpowiadając za prawie jedną trzecią emisji CO₂ na świecie. Polska w 2022 roku była na 20. miejscu (0,84% światowej emisji) emitując 321 954 000 ton (spadek do 2021 roku o 1,61%). Ukraina na 35. miejscu (0,34%) z emisją  132 541 470 ton i spadła w stosunku do 2021 roku o 26,57%.

Degradacja gleb i zanieczyszczenie Morza Czarnego

Ukraińskie gleby są narażone na degradację z powodu niewłaściwego zarządzania składnikami odżywczymi, zakwaszenia, erozji, zagęszczenia, zasolenia i zanieczyszczeń. Najpoważniejszym problemem jest erozja, która dotyczy 40% gleb. Wojna nasiliła degradację, uwalniając toksyczne pierwiastki (ołów, rtęć, arsen), które mogą przedostawać się do łańcucha pokarmowego i zagrażać zdrowiu ludzi.

Morze Czarne jest silnie obciążone działalnością człowieka — nadmiarem składników odżywczych, zanieczyszczeniami (w tym mikroplastikiem), intensywną żeglugą i zmianami klimatu. Największe zanieczyszczenie występuje w zachodniej części akwenu. Od 2022 roku wzrasta zagrożenie związane z emisją chemikaliów i niszczeniem siedlisk wskutek działań wojennych.

Pożary lasów na Ukrainie

Ukraina posiada jedne z największych zasobów leśnych w Europie – 11,3 mln ha, choć pokrywają tylko ok. 20% powierzchni kraju. Lasy są rozmieszczone nierównomiernie z uwagi na klimat i działalność człowieka. Wyróżnia się trzy główne strefy biogeograficzne:

• Strefa leśna (Polissia) – 37% lesistości,
• Strefa leśno-stepowa (środkowo-północna) – ok. 29% lesistości,
• Strefa stepowa (centrum-południe) – ok. 11% lesistości, dzielona na:
  • step północny (z rozproszonymi lasami),
  • step południowy (niemal bezleśny).

Górzyste regiony, jak Karpaty i Góry Krymskie, mają największe zagęszczenie lasów – do 50% pokrycia terenu.

W 2024 roku spłonęła rekordowa powierzchnia – ponad 880 tys. ha terenów naturalnych, z czego ok. 220 tys. ha stanowiły lasy. Znaczny wzrost liczby pożarów i rozmiaru zniszczeń można powiązać z rosyjską inwazją, szczególnie wzdłuż linii frontu, gdzie działania wojenne przyczyniają się do wybuchów pożarów. Pożary stanowią poważne zagrożenie dla zasobów przyrodniczych Ukrainy, w szczególności dla jej zalesionych obszarów. Najwięcej pożarów i największe spalone obszary odnotowano w ostatnich pięciu latach, z wyjątkiem roku 2021.

W latach 2022 i 2023 ponad 90% strat spowodowanych pożarami miało miejsce w strefie działań wojennych. Ogólnie, około 40–45% całkowitej utraty lasów miało miejsce właśnie na tych obszarach.

W ciągu ostatniej dekady zmiany klimatu i wojna znacznie zwiększyły ryzyko dużych pożarów lasów, a sytuacja jest najgorsza od pięciu lat. Pożary lasów odpowiadają za 45–65% całkowitej utraty powierzchni lasów każdego roku. Chociaż gleby na Ukrainie zawierają wysoki poziom materii organicznej i składników odżywczych, są one również podatne na degradację, taką jak niewłaściwe gospodarowanie składnikami odżywczymi, zakwaszenie, erozja, zagęszczenie, zasolenie i zanieczyszczenie. Erozja jest najpowszechniejszym zagrożeniem, ponieważ dotyka 40% ukraińskich gleb.

Wojna między Rosją a Ukrainą znacząco zwiększyła presję na środowisko morskie i infrastrukturę wodną

Wojna pogłębiła problemy Ukrainy z monitorowaniem i ochroną środowiska, w tym jakością powietrza, zdrowiem gleb i lasów oraz zanieczyszczeniem Morza Czarnego. Szczególnie poważne skutki to erozja gleb, skażenie toksycznymi substancjami oraz zwiększone ryzyko pożarów. Obecne systemy monitoringu są niewystarczające i wymagają dostosowania do standardów UE. Plan Odbudowy Ukrainy stanowi szansę na poprawę stanu środowiska, wspierając jednocześnie innowacje, zrównoważony rozwój i integrację z Unią Europejską.

Kluczowe zagrożenia według raportu to:

• Wyciek ropy naftowej – konflikt doprowadził do wycieków ropy ze źródeł lądowych do wód oraz z uszkodzonych lub zatopionych statków, co zagraża życiu morskiemu i ekosystemom.
• Uwolnienie substancji chemicznych – wojna powoduje przedostawanie się do środowiska wodnego (w tym morskiego) chemikaliów, amunicji i innych zanieczyszczeń, które są toksyczne dla organizmów wodnych.
• Wzrost hałasu podwodnego – działania wojenne, takie jak ruchy okrętów wojennych, użycie sonaru, eksplozje i inne aktywności militarne, powodują hałas, który zakłóca komunikację i zachowanie zwierząt morskich.
• Zmiany w cyrkulacji i chemii wód – szczególnie po zniszczeniu tamy w Kachowce, doszło do zmian w zasoleniu, temperaturze i poziomie składników odżywczych, co wpływa na funkcjonowanie ekosystemów morskich.
• Zniszczenie siedlisk przybrzeżnych – wojna prowadzi do degradacji raf, łąk podwodnych i ekosystemów przybrzeżnych, które są kluczowymi obszarami rozrodu dla wielu gatunków morskich.
• Uszkodzenia infrastruktury wodnej i morskiej – zniszczenia portów, pomostów i systemów ochrony wybrzeża prowadzą do zwiększenia zanieczyszczenia i dalszej degradacji siedlisk.

---

Zniszczenie obszarów chronionych i bioróżnorodności

Około 30% ukraińskich obszarów chronionych, w tym parki narodowe i rezerwaty biosfery, zostało dotkniętych działaniami wojennymi. Zniszczenia siedlisk, skażenie chemiczne oraz obecność min stanowią poważne zagrożenie dla bioróżnorodności i przyszłej odbudowy ekosystemów [4].

Społeczne postrzeganie zmian klimatycznych

Pomimo trwającej wojny, 70% Ukraińców uważa zmiany klimatyczne za poważny problem. Świadomość ekologiczna społeczeństwa pozostaje wysoka, co stanowi solidną podstawę dla przyszłych działań na rzecz ochrony środowiska. [5]

Wyzwania i reformy środowiskowe

Ukraina kontynuuje dostosowywanie swojego prawa do standardów UE, w tym w zakresie oceny oddziaływania na środowisko, gospodarki odpadami i strategii niskoemisyjnego rozwoju do 2050 roku. Jednak wojna utrudnia pełną implementację tych refom.[6]

---

Wnioski końcowe

Wojna na Ukrainie spowodowała nie tylko ogromne straty ludzkie i materialne, ale także bezprecedensowe szkody środowiskowe. Skutki te mają charakter transgraniczny i długoterminowy, wpływając na klimat, bioróżnorodność i zdrowie publiczne. Odbudowa kraju będzie wymagała zintegrowanego podejścia, łączącego działania humanitarne z ochroną środowiska i adaptacją do zmian klimatycznych.

---

Fot. CanvaPRo. farion_ – wyświetl więcej z Getty Images

Aktualizacja artykułu: 25.08.2025.