Kampinoski Park Narodowy: Zielone serce Mazowsza – oaza natury i bioróżnorodności

Narodowy Park Kampinoski, utworzony w 1959 roku, to jeden z najstarszych parków narodowych w Polsce, będący żywym pomnikiem natury i historii. Powstał, by chronić unikalne walory przyrodnicze Puszczy Kampinoskiej, będącej niegdyś rozległym lasem, rozciągającym się na Mazowszu. W krajobrazie parku odzwierciedlają się ślady historii – od pradawnych osad ludzkich po dramatyczne wydarzenia II wojny światowej.

Historia powstania Parku

Kampinoski Park Narodowy, utworzony 16 stycznia 1959 roku, jest owocem starań Jadwigi i Romana Kobendzów, którzy dostrzegli potrzebę ochrony unikalnych walorów przyrodniczych Puszczy Kampinoskiej. Ich zaangażowanie doprowadziło do powstania parku, który stał się jednym z najważniejszych obszarów chronionych w Polsce.

W 2000 roku park został wpisany na listę rezerwatów biosfery UNESCO, co podkreśla jego międzynarodowe znaczenie. Obecnie zajmuje powierzchnię 38 544,33 ha, z czego 72,40 ha przypada na Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach. Wokół parku rozciąga się strefa ochronna o areale 37 756 ha, co świadczy o jego rozległości i znaczeniu dla ochrony przyrody w regionie.

Położenie geograficzne

Położony na Nizinie Środkowomazowieckiej, między lewym brzegiem Wisły a Bzurą, Kampinoski Park Narodowy znajduje się tuż przy północno-zachodnich rogatkach Warszawy w Kotlinie Warszawskiej. To strategiczne położenie sprawia, że jest on zielonym azylem dla mieszkańców stolicy, oferującym ucieczkę od miejskiego zgiełku.

Kampinoski Park Narodowy obejmuje obszary Puszczy Kampinoskiej, położone w pradolinie Wisły na zachodnich krańcach Kotliny Warszawskiej. Początkowo jego powierzchnia wynosiła około 40 700 hektarów, jednak po kilku zmianach granic zmniejszyła się do obecnych 38 544,33 hektarów. W tym obszarze znajduje się także Ośrodek Hodowli Żubrów imienia prezydenta RP Ignacego Mościckiego, położony w Smardzewicach koło Tomaszowa Mazowieckiego, który zajmuje 72,40 hektara.

Park charakteryzuje się unikalnym krajobrazem, gdzie naprzemiennie występują wydmy śródlądowe i bagna. Taka mozaika siedlisk sprzyja różnorodności biologicznej i stanowi ewenement na skalę europejską. Lasy zajmują około 70% powierzchni parku, a dominującym gatunkiem jest sosna, tworząca rozległe bory świeże.

W Kampinoskim Parku Narodowym ochroną ścisłą objęto 4 638 hektarów, podzielonych na 22 wyznaczone obszary. Od 1977 roku park otacza tzw. otulina, czyli strefa ochronna, której powierzchnia wynosi 37 756 hektarów. Lasy pokrywają ponad 70% obszaru parku, a głównym gatunkiem lasotwórczym jest sosna, rosnąca przede wszystkim na siedliskach boru świeżego. Krajobraz parku charakteryzuje się wyjątkową różnorodnością, zdominowaną przez dwa kontrastujące elementy – malownicze wydmy oraz podmokłe bagna.

Wiedza o Kampinoskim Parku Narodowym

Sprawdź co wiesz na temat Kampinoskiego Parku Narodowego!

_{Fot.: OLYMPUS DIGITAL CAMERA, Fot. CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1607821}

1 / 8

Który gatunek drzewa jest dominującym lasotwórczym w parku?

Dąb

Sosna

Brzoza

2 / 8

Jaki procent powierzchni parku zajmują lasy?

50%

70%

90%

3 / 8

Jakie dwa krajobrazy dominują na terenie parku?

Góry i jeziora

Łąki i stepy

Bagna i wydmy

4 / 8

Jaką ciekawostkę dendrologiczną można spotkać w parku?

Sosnę reliktową

Chamedafne północną

Brzozę ciemną (czarną)

5 / 8

Ile gatunków ptaków odbywa lęgi w Kampinoskim Parku Narodowym?

Około 120

Niemal 160

Ponad 200

6 / 8

Jaką powierzchnię obecnie zajmuje Kampinoski Park Narodowy?

Około 40 700 ha

38 544,33 ha

37 756 ha

7 / 8

Jaki jest symbol Kampinoskiego Parku Narodowego?

Łoś

Bóbr

Żubr

8 / 8

Ile gatunków ssaków występuje na terenie parku?

16

35

57

Twój wynik to

Średni wynik to 0%

0%

Uruchom ponownie quiz

Klimat i warunki pogodowe

Kampinoski Park Narodowy leży w strefie klimatu umiarkowanego, charakteryzującego się wyraźnym podziałem na cztery pory roku. Lata są ciepłe, z temperaturami sięgającymi 25°C, podczas gdy zimy bywają chłodne, z temperaturami spadającymi poniżej 0°C. Opady rozkładają się równomiernie w ciągu roku, wpływając na wilgotność siedlisk bagiennych i lasów.

Warunki pogodowe w parku sprzyjają bogactwu flory i fauny. Wiosną i latem obfitość opadów zapewnia odpowiednie nawodnienie bagien, tworząc dogodne warunki dla roślinności wodnej i błotnej. Zimą śnieżne pokrywy chronią rośliny przed mrozem, a jednocześnie stanowią wyzwanie dla zwierząt, które muszą dostosować się do trudniejszych warunków bytowych.

Centralne położenie parku na nizinach Polski sprawia, że flora łączy w sobie gatunki charakterystyczne dla różnych stref klimatycznych. Można tu znaleźć rośliny związane z klimatem kontynentalnym, takie jak kocanki piaskowe, oraz atlantyckim, np. szczotlichę siwą. Nie brakuje również gatunków borealnych, jak zimoziół północny, czy pontyjskich, jak wężymord stepowy.

Wśród wyjątkowych roślin parku wyróżnia się chamedafne północna – relikt epoki polodowcowej, który jest szczególnie cennym składnikiem tutejszej flory. Ciekawostką dendrologiczną jest brzoza ciemna, nietypowa forma brzozy brodawkowatej, której kora, pozbawiona białego barwnika, odróżnia ją od bardziej znanych przedstawicielek tego gatunku.

Różnorodność biologiczna

Różnorodność siedlisk Kampinoskiego Parku Narodowego sprawia, że obszar ten potencjalnie może być domem dla aż 50% gatunków fauny występującej w Polsce, czyli około 16,5 tysiąca gatunków zwierząt. Dotychczas naukowcom udało się potwierdzić obecność około 5 500 z nich, co sugeruje, że tutejszy świat zwierząt wciąż kryje przed nami wiele tajemnic. Wśród zidentyfikowanych gatunków znajduje się ponad 420 chronionych, 15 nieznanych wcześniej nauce oraz 25 po raz pierwszy zaobserwowanych na terenie Polski. Oprócz łosi, które są symbolem parku, spotkać można bobry, wilki oraz liczne gatunki ptaków, w tym żurawie i bociany czarne. W latach 50. XX wieku przeprowadzono reintrodukcję łosia, a w latach 80. – bobra, co przyczyniło się do odbudowy populacji tych gatunków w regionie.

Bezkręgowce stanowią około 5 150 gatunków, w tym różnorodne owady, z których wiele jest wyjątkowych w skali kraju. W parku można spotkać gatunki reliktowe, świadczące o pierwotnym charakterze lasów, takie jak pachnica dębowa, kruszczyca okazała czy zgniotek cynobrowy. Wiele z nich to drobne chrząszcze, występujące jedynie w kilku miejscach w Polsce. Ciekawostką są także gatunki tundrowe, będące pozostałością epoki lodowcowej, oraz gatunki południowe, które przetrwały na nasłonecznionych, ciepłych stokach wydm – np. rzadki pająk strojniś nadobny.

Flora parku obejmuje około 1 400 gatunków roślin naczyniowych, w tym 74 gatunki drzew, 150 zbiorowisk roślinnych i około 150 gatunków mszaków. Szczególnie cenne są stanowiska rzadkich storczyków oraz roślin bagiennych, takich jak rosiczki. Obecność zarówno siedlisk suchych, jak i wilgotnych sprzyja występowaniu zróżnicowanej roślinności, od borów sosnowych po olsy i łęgi.

Ryby w Kampinoskim Parku Narodowym

Chociaż akweny wodne zajmują zaledwie 0,4% powierzchni Kampinoskiego Parku Narodowego, ich różnorodność biologiczna jest imponująca. Dotychczas zarejestrowano 29 gatunków ryb, z których część występuje w prywatnych stawach rybnych. Przedstawiciele 11 rodzin, w tym aż 17 gatunków karpiowatych, czynią te wody wyjątkowymi. Do szczególnie cennych gatunków należą piskorz i różanka, chronione w ramach II Załącznika Dyrektywy Siedliskowej UE. Najliczniejszymi mieszkańcami tutejszych wód są jednak płoć i szczupak, a w stawach dominują karasie pospolite i srebrzyste. Warto wspomnieć, że najnowszym odkryciem w parku był śliz, odnotowany w 2014 roku.

Kampinoski Park Narodowy jest również ostoją płazów – na jego terenie występują wszystkie nizinne gatunki w Polsce, łącznie 13. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują najrzadsze: kumak nizinny, ropucha zielona oraz ropucha paskówka. Gady są reprezentowane przez sześć gatunków, w tym trzy jaszczurki (zwinka, żyworódka i padalec) oraz trzy węże (zaskroniec, żmija zygzakowata i gniewosz plamisty, który jest wyjątkowo rzadki).

Ptaki w Kampinoskim Parku Narodowym

Ptaki są prawdziwą dumą Kampinoskiego Parku Narodowego. Na tym obszarze i jego strefie ochronnej występuje ponad 200 gatunków, z czego niemal 160 odbywa lęgi. Dominują ptaki leśne oraz te związane z otwartymi terenami. W 1999 roku Parlament Europejski uznał park za ostoję ptaków o znaczeniu europejskim, co było dużym wyróżnieniem. Aż 58 gatunków znajdujących się w załączniku I Dyrektywy Ptasiej potwierdziło swoje występowanie w XXI wieku. Wśród nich warto wymienić lelka – jego populacja lokalnie jest wyjątkowo liczna, a ptak ten zakłada gniazda na skrajach wydm i wrzosowiskach. Na bagnistych olsach gniazduje średnio 80 par żurawi, a w starych lasach bocian czarny buduje swoje gniazda, którego populacja wynosi około 15 par. W grądach często spotkać można muchołówkę małą (około 30 par), a w dziuplach chętnie gnieździ się muchołówka żałobna. Ptaki te czynią Kampinos wyjątkowym miejscem dla ornitologów i miłośników.

Ssaki w Kampinoskim Parku Narodowym

Największym z 57 gatunków ssaków żyjących w Kampinoskim Parku Narodowym jest łoś, będący jednocześnie symbolem parku. Łosie wytępiono w regionie w XIX wieku, lecz dzięki programowi reintrodukcji zapoczątkowanemu w 1951 roku, ich populacja przekracza obecnie 200 osobników. Obok łosi często spotyka się sarny, dziki oraz jelenie, które zadomowiły się tu na stałe w ostatnich dekadach. W okolicach zbiorników wodnych można natomiast zaobserwować bobry i wydry, które licznie zasiedliły kanały i rzeki.

Drapieżniki Kampinosu to m.in. tchórze, kuny i lisy, a także rysie, które powróciły dzięki programom ochronnym. W 2013 roku po ponad 50 latach pojawiły się również wilki – naturalni regulatorzy populacji jeleni, saren i dzików, którzy przywrócili równowagę ekosystemu.

Interesującą grupą ssaków są nietoperze. Jest tu aż 16 gatunków bytujących w parku, w tym mopek, nocek duży, nocek łydkowłosy i gacek szary. Najłatwiej zaobserwować je zimą w miejscach hibernacji, takich jak ziemianki, forty czy specjalnie przystosowany bunkier na Łużowej Górze.

Pomniki przyrody i inne atrakcje turystyczne

Wśród licznych atrakcji parku warto wymienić Dąb Kobendzy – majestatyczne drzewo będące pomnikiem przyrody, upamiętniające zasługi Romana Kobendzy dla ochrony Puszczy Kampinoskiej. Skansen budownictwa puszczańskiego w Granicy prezentuje tradycyjne drewniane chaty, ukazując życie dawnych mieszkańców tych terenów.

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry to ważny punkt na mapie parku, upamiętniający ofiary masowych egzekucji stołecznej inteligencji z okresu II wojny światowej. Platforma widokowa w Granicy z widokiem na Olszowieckie Błoto pozwala podziwiać malownicze krajobrazy bagienne i obserwować ptactwo wodne w ich naturalnym środowisku.

Aktywności i rekreacja

Park oferuje około 360 km szlaków pieszych oraz 200 km tras rowerowych, umożliwiających aktywne spędzanie czasu na łonie natury. Dla miłośników edukacji przyrodniczej przygotowano 10 ścieżek dydaktycznych, które wprowadzają w tajniki ekosystemów parku. Zimą park staje się miejscem idealnym do upraw.

5 pytań o Kampinoski Park Narodowy

• Dlaczego łosie są symbolem Kampinoskiego Parku Narodowego?

Łosie zostały wytępione w XIX wieku, ale dzięki reintrodukcji w 1951 roku ich populacja odrodziła się i obecnie liczy ponad 200 osobników, symbolizując sukces ochrony przyrody w parku.

• Jakie ptaki drapieżne można spotkać w Kampinoskim Parku Narodowym?

W parku gniazduje 10 gatunków ptaków szponiastych, w tym myszołów, jastrząb, błotniak stawowy oraz orlik krzykliwy. Od 2000 roku obserwuje się tu także bielika, największego polskiego drapieżnika.

• Czy w parku występują wilki?

Tak, wilki wróciły do Puszczy Kampinoskiej w 2013 roku po ponad pół wieku nieobecności. Są ważnymi drapieżnikami, które pomagają regulować populacje jeleni, saren i dzików.

• Jakie unikalne siedliska można znaleźć w Kampinoskim Parku Narodowym?

Park charakteryzuje się mozaiką siedlisk, w tym lasów bagiennych, wydm, łąk i mokradeł, które zapewniają różnorodność biologiczną i sprzyjają obecności wielu rzadkich gatunków zwierząt i roślin.

• Jakie aktywności rekreacyjne oferuje Kampinoski Park Narodowy?

Park zaprasza do pieszych wędrówek, rowerowych wycieczek i jazdy konnej wierzchem. Istnieje tu sieć szlaków o długości ponad 360 km, a także miejsca do obserwacji ptaków i edukacji przyrodniczej.W Kampinoskim Parku Narodowym uprawiane może być również narciarstwo biegowe.

Bibliografia

• https://kampn.gov.pl/zwierzeta
• https://zpppn.pl/kampinoski-park-narodowy-pl/park
• https://kampn.gov.pl/
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Kampinoski_Park_Narodowy

Fot. CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1607821