Co zrobić z dawną winnicą?
Coraz więcej dawnych winnic potrzebuje nowego pomysłu na przyszłość. Kanton Valais opublikował praktyczny przewodnik, który krok po kroku wyjaśnia, jak prawidłowo usunąć winorośl i co można zrobić z terenem po zakończeniu uprawy. W grę wchodzą nie tylko względy rolnicze, lecz także ochrona zdrowia roślin i bioróżnorodności.
Biorąc pod uwagę obecną sytuację w branży winiarskiej, istnieje ryzyko porzucenia wielu winnic. Decyzja o likwidacji winnicy może mieć wiele przyczyn: rosnące koszty produkcji, trudne warunki pracy, brak następcy lub dzierżawcy, a także pogarszający się stan parceli. Dlatego Amt für Rebbau und Wein kantonu Valais przygotował w lutym 2026 roku przewodnik „Rodung von Rebparzellen und Aufwertung ehemaliger Rebbauflächen”.
Dokument skierowany jest przede wszystkim do właścicieli i użytkowników działek, którzy po zakończeniu uprawy muszą zdecydować, jak bezpiecznie zagospodarować teren. Szwajcarski przewodnik ma na celu poinformowanie winiarzy, gmin i właścicieli winnic o konsekwencjach porzucenia winnicy, odpowiednich ramach prawnych oraz przedstawienie niewyczerpującego wyboru opcji dotyczących przyszłości tych wykarczowanych działek.
Autorzy przypominają, że wykarczowanie winorośli nie kończy obowiązków właściciela. Trzeba usunąć rośliny w sposób ograniczający ryzyko rozprzestrzeniania chorób i organizmów szkodliwych, a zmianę sposobu użytkowania parceli zgłosić do właściwego urzędu. Termin jest konkretny: do 31 maja następnego roku po karczowaniu.
Nie wystarczy wyrwać krzewów. Liczy się także to, co dzieje się później
Przewodnik zaleca prowadzenie prac jesienią lub wiosną, przed rozpoczęciem wegetacji. Szczególną uwagę poświęcono dokładnemu usuwaniu winorośli i podkładek. Pozostawione w ziemi fragmenty mogą bowiem odrastać. Ma to znaczenie również z punktu widzenia ochrony fitosanitarnej, zwłaszcza w związku ze złotą żółtaczką winorośli, która występuje w Valais i podlega obowiązkowi zwalczania.
Równie istotne jest to, co stanie się z usuniętymi roślinami. Zdrowy materiał można odpowiednio rozdrobnić i poddać kompostowaniu. Inaczej należy postępować z roślinami porażonymi chorobami drewna, m.in. eską czy eutypiozą (eutypowe zamieranie winorośli)). Takie krzewy powinny zostać usunięte z parceli i spalone, aby ograniczyć ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się chorób. Przewodnik ostrzega przed pozostawianiem wyciętego materiału na działce, szczególnie w miejscach narażonych na opady.
Dawna winnica może dostać drugie życie
Karczowanie nie musi oznaczać pozostawienia terenu pustego. Dawna parcela może zostać przeznaczona pod inną uprawę albo przekształcona w powierzchnię wspierającą bioróżnorodność. Odpowiednio dobrana roślinność pomaga ograniczyć erozję, zwiększa różnorodność biologiczną i może utrudniać rozprzestrzenianie się chwastów oraz gatunków inwazyjnych. Valais zwraca przy tym uwagę na znaczenie mieszanek nasion dostosowanych do lokalnych warunków.
To właśnie ekologiczne wykorzystanie dawnych parcel jest jednym z ważniejszych elementów przewodnika. W ramach programu „Rebberg des 21. Jahrhunderts” przewidziano m.in. jednorazową dopłatę w wysokości 37 centymów za metr kwadratowy za prace związane z usunięciem winorośli w przypadku przekształcenia parceli w powierzchnię wspierającą bioróżnorodność. Możliwe są również inne formy wsparcia, m.in. związane z tworzeniem ekstensywnych łąk, żywopłotów czy sadzeniem odpowiednich drzew.
Nowy przewodnik Valais pokazuje więc, że likwidacja winnicy nie musi być końcem historii parceli. Może być początkiem jej nowego wykorzystania – rolniczego albo przyrodniczego. Warunek jest jeden: zmiana powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami ochrony roślin, przepisami dotyczącymi użytkowania gruntów i z uwzględnieniem wartości ekologicznej całego krajobrazu winiarskiego.
