Kraina Wygasłych Wulkanów dołączyła do Sieci Światowych Geoparków UNESCO
Kraina Wygasłych Wulkanów, wyjątkowy obszar przyrodniczy położony w obrębie Gór i Podgórza Kaczawskiego, została włączona do prestiżowej Sieci Światowych Geoparków UNESCO. Decyzja została podjęta przez Radę Wykonawczą UNESCO podczas 219 sesji w marcu 2024 roku.
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że na terenie dzisiejszej Polski przez miliony lat dochodziło do licznych erupcji wulkanicznych. Pozostałości po tych spektakularnych wydarzeniach możemy podziwiać do dziś – w naszym kraju znajdują się ślady aż trzech różnych okresów aktywności wulkanicznej!
Działalność Krainy Wygasłych Wulkanów
Kraina Wygasłych Wulkanów to popularne, choć nieoficjalne określenie regionu Dolnego Śląska rozciągającego się między Legnicą, Jelenią Górą a Strzegomiem, charakteryzującego się obecnością skał wulkanicznego pochodzenia. Choć na terenie Polski nie ma dziś czynnych wulkanów, ostatnie erupcje miały miejsce miliony lat temu. Mimo to, geologiczny ślad działalności wulkanicznej w Polsce jest niezwykle bogaty, sięgając około 500 milionów lat wstecz, a w Krainie Wygasłych Wulkanów można go obserwować w najbardziej imponującej formie. [4]
Aby zachować i przybliżyć to unikatowe dziedzictwo geologiczne, powstał Geopark Krainy Wygasłych Wulkanów, który nie tylko chroni te niezwykłe formacje, ale również promuje je jako ważny element polskiej przyrody i historii. Działalność Krainy Wygasłych Wulkanów koncentruje się na ochronie i promocji jej unikalnych walorów geologicznych, edukacji ekologicznej oraz zrównoważonym rozwoju turystyki. Geopark prowadzi liczne badania naukowe, programy edukacyjne i działania mające na celu łagodzenie skutków zmian klimatycznych. Działa również na rzecz lokalnego rozwoju społeczno-gospodarczego, wspierając odpowiedzialną turystykę i wzmacniając więzi społeczności z ich regionem.
Przyroda na terenie Krainy Wygasłych Wulkanów
Kraina Wygasłych Wulkanów to nie tylko ślady dawnej aktywności wulkanicznej, ale także bogactwo form geologicznych, takich jak skałki, jaskinie czy przełomy rzeczne. Różnorodność skał i minerałów oraz ślady wielowiekowej działalności człowieka czynią ten region wyjątkowym.
Przyroda ożywiona jest równie imponująca – obszar ten obejmuje Park Krajobrazowy „Chełmy” oraz dziesięć rezerwatów przyrody, chroniących unikatowe lasy. Dodatkowo duża część regionu znajduje się w sieci Natura 2000, podkreślając jego wyjątkową wartość przyrodniczą.
Park Krajobrazowy „Chełmy” to obszar chroniony położony we wschodniej części Pogórza Kaczawskiego, wyróżniający się wyjątkowymi walorami przyrodniczymi i geologicznymi. Został utworzony w 1992 roku w celu ochrony unikalnych zbiorowisk leśnych, cennych siedlisk roślin i zwierząt oraz interesujących form geologicznych, będących świadectwem dawnej aktywności wulkanicznej. Park Krajobrazowy „Chełmy” posiada wybitne walory krajobrazowe z unikatowymi w skali europejskiej reliktami działalności wulkanicznej – staropaleozoicznej, permskiej oraz trzeciorzędowej.
Lasy zajmują około 55% powierzchni Parku Krajobrazowego „Chełmy” i są głównie lasami liściastymi, takimi jak dąbrowy, buczyny, grądy i łęgi. Pozostałą część obszaru stanowią zakrzewienia, łąki, pastwiska, pola uprawne oraz tereny zabudowane.
Park jest szczególnie cenny ze względu na unikalne zbiorowiska roślinne, w tym dąbrowy brekiniowe (Sorbo torminalis-Quercetum), które w Polsce występują jedynie na terenie Pogórza Kaczawskiego. Występuje tu także 75 gatunków objętych ochroną, z czego 64 podlegają ochronie ścisłej. Charakterystyczną cechą parku jest wyjątkowo duże nagromadzenie gatunków storczykowatych, co podkreśla jego niezwykłą wartość przyrodniczą.
Czym zajmuje się Kraina Wygasłych Wulkanów?
Kraina Wygasłych Wulkanów wspiera działania społeczności lokalnej na rzecz rozwoju geoturystyki oraz aktywnie rozwija sieć współpracy na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Angażuje się w edukację przyrodniczą i kulturową, promując jednocześnie unikalne dziedzictwo geologiczne i kulturowe Geoparku. Współpracuje z sektorem nauki, biznesu i organizacjami pozarządowymi, dążąc do zrównoważonego rozwoju regionu. Ponadto Kraina Wygasłych Wulkanów promuje markę i ideę Światowego Geoparku UNESCO, działając na rzecz ich rozpoznawalności w kraju i na świecie.
Publikacje zrealizowane w ramach operacji pn. „Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów: nowy produkt turystyczny regionu” oraz pn. „Punkt informacji turystycznej i promocji oferty kulturalnej regionu wraz z biblioteką regionalną w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie” to najnowsze materiały edukacyjne i turystyczne zrealizowane przez Geopark. Można je pobrać ze strony Parku.
Zajrzyjcie na stronę Krainy Wygasłych Wulkanów oraz ich Social Media w tym You Tube.
Kraina Wygasłych Wulkanów w Sieci Światowych Geoparków UNESCO
Kraina Wygasłych Wulkanów to trzecie miejsce w Polsce, które uzyskało status światowego geoparku UNESCO, dołączając do Geoparku Łuk Mużakowa i Geoparku Świętokrzyskiego. W 2015 roku do Sieci Światowych Geoparków UNESCO dołączył transgraniczny polsko-niemiecki Geopark Łuk Mużakowa, jeden z zaledwie pięciu transgranicznych geoparków na świecie. Kolejnym polskim geoparkiem, który uzyskał ten status, był Geopark Świętokrzyski, który dołączył do sieci w 2021 roku.
Wraz z Krainą Wygasłych Wulkanów, status światowego geoparku otrzymało 17 innych obszarów z różnych zakątków świata, w tym z Brazylii, Chin, Chorwacji, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Węgier, Portugalii oraz Hiszpanii. Włączenie tych nowych geoparków zwiększa łączną liczbę światowych geoparków UNESCO do 213, rozsianych po 48 krajach.
Znaczenie Światowych Geoparków UNESCO
Światowe geoparki UNESCO to obszary o międzynarodowym znaczeniu pod względem dziedzictwa geologicznego. Pełnią one istotną rolę w ochronie miejscowego dziedzictwa przyrodniczego oraz materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Geoparki funkcjonują zgodnie z holistyczną koncepcją łączącą ideę ochrony, edukacji i zrównoważonego rozwoju.
Geoparki UNESCO nie tylko chronią unikalne dziedzictwo geologiczne, ale także przyczyniają się do lokalnego rozwoju społeczno-gospodarczego. Wspierają badania naukowe, edukację, a także działania na rzecz łagodzenia skutków zmian klimatycznych i zrównoważonego wykorzystywania zasobów naturalnych. Poprzez odpowiedzialną turystykę i wzmacnianie więzi społeczności z ich regionem, geoparki wspierają trwały rozwój lokalnych społeczności.
Czym jest Geopark?
Geopark to spójny obszar, który w zrównoważony sposób łączy ochronę i wykorzystanie dziedzictwa geologicznego, przyczyniając się jednocześnie do rozwoju społeczno-ekonomicznego lokalnych społeczności.
Choć geologia stanowi jego fundament, działalność geoparku wykracza poza jej popularyzację. Jego celem jest również promocja dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców poprzez edukację, turystykę i innowacyjne podejście do lokalnego rozwoju.
Czym nie jest Geopark?
Mimo swojej nazwy, geopark nie jest:
- zbiorem eksponatów geologicznych – nie jest lapidarium ani muzealnym parkiem skał, lecz dynamicznie rozwijającym się obszarem, w którym geologia, kultura i lokalna społeczność współistnieją w harmonii.
- obszarem ochrony przyrody – w przeciwieństwie do parków narodowych, krajobrazowych czy rezerwatów, na jego terenie nie obowiązują ograniczenia prawne dotyczące działalności gospodarczej, w tym wydobywczej.
- parkiem rozrywki – nie pełni funkcji dinoparku czy tematycznego centrum atrakcji.
Warto odwiedzić to wspaniałe miejsce.
Literatura:
- https://www.unesco.pl/edukacja/dekada-edukacji-nt-zrownowazonego-rozwoju/article/37/kraina-wygaslych-wulkanow-w-sieci-swiatowych-geoparkow-unesco/, dostęp: 3.01.2025
- https://www.unesco.pl/nauka/miedzynarodowe-programy-naukowe/program-geologiczny/, dostęp: 30.01.2025.
- https://www.gorykaczawskie.pl/dziedzictwo-geologiczne/, dostęp: 30.01.2025.
- https://www.gorykaczawskie.pl/o-geoparku/, dostęp: 30.01.2025.
- https://www.gorykaczawskie.pl/geopark/, dostęp: 31.01.2025.
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Krajobrazowy_Che%C5%82my, dostęp: 31.01.2025.
