Symbioza mrówek i mszyc a rola biedronek w ekosystemie
W przyrodzie często spotykamy niezwykłe zależności między organizmami. Jednym z najciekawszych przykładów jest symbioza mrówek i mszyc, a także rola biedronek jako ich naturalnych wrogów. Ta fascynująca interakcja wpływa na ekosystemy ogrodowe i rolnicze, a jej zrozumienie może pomóc w skutecznej ochronie roślin.
Symbioza mrówek i mszyc
Mszyce to owady, które żywią się sokami roślinnymi. W wyniku tego procesu wydzielają słodką substancję zwaną spadzią, która stanowi cenny pokarm dla mrówek. Mrówki, doceniając to źródło energii, chronią mszyce przed drapieżnikami i pasożytami. Dodatkowo przenoszą je na nowe rośliny, zapewniając im dogodne warunki do dalszego rozmnażania. W zamian za ochronę i transport mszyce zapewniają mrówkom stały dostęp do pożywienia.
Mszyce należą do nadrodziny owadów z rzędu pluskwiaków. Do tej pory opisano około 5 tysięcy ich gatunków, z czego w Polsce spotyka się prawie 700 różnych rodzajów.
Mszyce nie tylko w ogrodzie? O mszycach leśnych
Niektóre gatunki mszyc leśnych są warte uwagi, a nawet ochrony, ze względu na ich istotne powiązania z ekosystemem, obejmujące mrówki, pszczoły oraz inne pożyteczne owady, takie jak rączyce, które odżywiają się wydzielaną przez nie spadzią. Z kolei tylko nieliczne gatunki mszyc stanowią poważne zagrożenie dla lasów (tabela 1 ).
Tabela 1. Gatunki mszyc stanowiące zagrożenie dla lasów
ich znaczenie i możliwości ograniczania, СХХVIII, SYLWAN, 1994, Nr 7, s. 65-67.
Biedronki – naturalni wrogowie mszyc
Biedronki, zarówno dorosłe osobniki, jak i ich larwy, są drapieżnikami żywiącymi się mszycami. Jedna larwa biedronki może zjeść nawet kilkaset mszyc w ciągu swojego rozwoju. Dzięki temu biedronki odgrywają kluczową rolę w regulowaniu populacji mszyc i są często wykorzystywane w biologicznej ochronie roślin. Jednak ich działania mogą być utrudnione przez obecność mrówek, które agresywnie bronią swoich podopiecznych.
Ile gatunków biedronek występuje w Polsce?
W Polsce występuje około 74 gatunków biedronek (na całym świecie ponad 5 tysięcy), które należą do rodziny Coccinellidae. Najpopularniejsze z nich to:
- Biedronka 7-kropka (Coccinella septempunctata) – najbardziej rozpoznawalny gatunek biedronki, z uwagi że ma czerwone ciało z siedmioma czarnymi plamkami. Jej ulubionym daniem są mszyce czeremchowo – zbożowe, tarczniki, wełnowce czy czerwce.
- Biedronka 2-kropka (Adalia bipunctata) – ma czerwone lub pomarańczowe ciało z dwiema czarnymi plamkami.
- Czerwonka trzynastokropka (tu: Hippodamia terdecimpunctata) nie jest tak jaskrawa jak czerwoniaki amerykańskie.
- Oczatka to największa nasza biedronka, która występuje głównie w lasach iglastych, zwłaszcza świerkowych, na całym świecie. Jest to imponujący przedstawiciel rodziny Coccinellidae, charakteryzujący się dużymi rozmiarami i specyficznym wyglądem. Oczatka, podobnie jak inne biedronki, jest pożytecznym owadem, pomagającym w naturalnej walce z szkodnikami roślin.
- Mączniakówka to gatunek biedronki, który wyróżnia się 22 kropkami na ciele. Ciekawostką o tym owadzie jest to, że nie interesują się mszycami, które są pokarmem wielu innych biedronek. Zamiast tego, ich głównym przysmakiem jest pleśń, zwłaszcza ta z rodziny mączniaków, która często rozwija się na roślinach w wilgotnych warunkach. Mączniakówki pełnią ważną rolę w ekosystemie, pomagając w kontrolowaniu rozwoju grzybów pleśniowych.
- Biedronki z rodzaju Calvia (Gielas czternastoplamek – Calvia quatuordecimguttata) to owady, które można spotkać głównie na kwitnących jabłoniach. Te biedronki charakteryzują się różnorodnymi wzorami na ciele, w tym czerwonym lub pomarańczowym tle z czarnymi plamkami. Są to pożyteczne owady, które pomagają w kontrolowaniu populacji mszyc i innych szkodników roślinnych, szczególnie w sadach jabłoniowych. Spotkanie ich na kwitnących drzewach jest dość częste, zwłaszcza w okresie wiosennym.
- Czerwonka baldaszkówka (Hippodamia variegata) – o ciele z różnorodnymi plamkami, charakterystyczna dla wiosny.
- Owełnica lucernianka to owad, który żywi się roślinami, głównie lucerną oraz roślinami z rodziny goździkowatych. Jest jedynym gatunkiem zaliczanym do szkodników roślin uprawnych.
Biedronki te są bardzo pożyteczne, ponieważ żywią się mszycami i innymi szkodnikami roślin.
Biedronka dwukropka i jej rozwój
Biedronka dwukropka jest jednym z pierwszych gatunków biedronek pojawiających się wiosną. Już przy temperaturze 7–10°C w słoneczne dni chrząszcze zaczynają opuszczać miejsca zimowania.
Wiosną, pod koniec kwietnia i na początku maja, wraz z pojawieniem się mszyc na roślinach, rozpoczyna się składanie jaj przez biedronkę dwukropkę. Jednak tylko część samic przystępuje do tego procesu, a liczba złożonych jaj jest stosunkowo niewielka. Początkowy rozwój larw obserwowany jest na brzozie, czeremsze, trzmielinie i wierzbie. Pod koniec maja oraz w czerwcu masowe składanie jaj i rozwój tego gatunku następuje na drzewach w parkach miejskich (lipach, klonach, wierzbach), w sadach (najpierw na czereśniach, później na śliwach) oraz na chmielu. W tym okresie pojawiają się również pierwsze chrząszcze letniego pokolenia.
Tylko część samic letniego pokolenia składa jaja, dając początek drugiemu pokoleniu, podczas gdy pozostałe nie przystępują do rozrodu i przygotowują się do zimowania. Świadczy o tym mniejsza liczebność stadiów rozwojowych biedronki dwukropki w lipcu i sierpniu, mimo znacznej liczby wylatujących chrząszczy. Rozwój drugiego pokolenia może trwać do końca sierpnia, a niekiedy nawet do połowy września, co zaobserwowano na chmielu, śliwach i jabłoniach.
Wpływ na ekosystem
Interakcja między mrówkami, mszycami i biedronkami wpływa na równowagę ekologiczną w ogrodach i uprawach. Jeśli mrówki skutecznie chronią mszyce, populacja tych szkodników może się nadmiernie rozrosnąć, co prowadzi do osłabienia roślin. Natomiast obecność biedronek pomaga w ograniczeniu liczby mszyc, ale ich skuteczność może być ograniczona przez działania mrówek. Z tego powodu warto dążyć do zachowania naturalnej równowagi między tymi gatunkami.
Jak radzić sobie z mszycami?
Jeśli zauważymy mszyce na roślinach w początkowej fazie ich pojawienia się, możemy je usunąć ręcznie lub zerwać fragmenty roślin, na których się znajdują. Mocniejsze liście warto opłukać wodą. Warto również skorzystać z wywarów roślinnych, które są bardzo skuteczne, a także z domowych oprysków, które sprawdzają się w walce z tymi szkodnikami.
Jeśli twoja roślina została zaatakowana przez mszyce i chcesz naturalnie przyciągnąć owady, które się nimi żywią, spryskaj ją przez kilka dni wodą z cukrem. Codziennie sprawdzaj liczbę mszyc oraz owadów. Po kilku dniach zauważysz, że liczba mszyc spada.
Jak wspierać naturalnych sprzymierzeńców ogrodu?
Tak cenny sprzymierzeniec, jak biedronka, zasługuje na odpowiednie warunki w ogrodzie, dlatego warto zadbać o jego komfort:
- Nie ścinaj trawy zbyt krótko, aby zapewnić mu schronienie.
- Pozostaw część chwastów, które mogą pełnić funkcję naturalnych kryjówek.
- Nie usuwaj stert liści i gałęzi – będą idealnym miejscem do zimowania.
- Ogranicz stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, zwłaszcza wczesną wiosną, oraz nawozów mineralnych. Wybieraj naturalne alternatywy, takie jak kompost, gnojówki i wyciągi roślinne.
- Posadź rośliny przyciągające biedronki, jak koper, rumianek, bób, dziki bez, nagietki.
Ekologiczne zwalczanie mszyc
Poza biedronkami, z mszycami można walczyć przy pomocy innych pożytecznych owadów, a jest ich całkiem sporo. Wymienić można następujące:
- Bzyg prążkowany (Episyrphus balteatus)
- Bzyg (Sphaerophoria rueppelli)
- Biedronka 7-kropka (Coccinella septempunctata)
- Biedronka 2-kropka (Adalia bipunctata)
- Biedronka czternastokropka (Coccinella quatuordecimpunctata)
- Biedronka mączniakówka (Halyzia 14-guttata)
- Drapieżna błonkówka (Aphidius ervi)
- Drapieżna muchówka (Aphidoletes aphidimyza)
- Larwy złotooka (Chrysoperla carnea)
- Drapieżna błonkówka (Aphelinus abdominalis)
- Złotook (Chrysopa perla) – larwy złotooka to jedni z najskuteczniejszych drapieżników mszyc
- inne
Tabela 2. Pożyteczne organizmy kontrolujące populację mszyc
Podsumowanie
Zrozumienie zależności między mrówkami, mszycami i biedronkami pozwala lepiej zarządzać ekosystemem ogrodowym. Ochrona biedronek i kontrolowanie populacji mrówek może przyczynić się do skutecznej walki z mszycami bez konieczności stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Dzięki temu można stworzyć zdrowe i zrównoważone środowisko dla roślin oraz pożytecznych owadów.
Bibliografia
- H. Malinowski, M. Dobrowolski, Mszyce (Aphidoidea) występujące w lasach, ich znaczenie i możliwości ograniczania, СХХVIII, SYLWAN, 1994, Nr 7, s. 65-67.
- https://pzd.pl/uploads/1aga/Biedronki%20-%20zapro%C5%9Bmy%20je%20do%20ogrodu.pdf
- https://drzewkaowocowe24.pl/domowe-sposoby-na-mszyce/
- https://royalbrinkman.pl/bank-wiedzy/dezynfekcja-i-ochrona/jak-zwalczac-mszyce
