Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło prace nad utworzeniem pierwszego od ponad 20 lat parku narodowego w Polsce. Wspólnie z naukowcami, samorządowcami i mieszkańcami trwają rozmowy o powołaniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry (PNDDO), który ma objąć cenne przyrodniczo i krajobrazowo tereny Międzyodrza – unikalnego obszaru położonego między ramionami Odry Wschodniej i Zachodniej. Nowy park ma nie tylko chronić przyrodę, ale także wspierać rozwój turystyki i lokalnych społeczności.

Unikalna, pełna skrajności Dolina Dolnej Odry

Międzyodrze to niezwykle cenny przyrodniczo zakątek Polski, który zachwyca dzikim, niemal nietkniętym krajobrazem. Obszar ten, pełen torfowisk, zalewowych łąk, rozlewisk, jezior oraz gęstej sieci kanałów, stanowi schronienie dla setek gatunków ptaków – w tym wielu rzadkich i zagrożonych. Jego przyrodnicza izolacja pozwoliła zachować unikalną równowagę ekologiczną, rzadko spotykaną w Europie Środkowej.

To miejsce skrywa również bogatą historię – można tu znaleźć liczne zabytki inżynierii wodnej, które są świadectwem dawnego gospodarowania tym terenem. Międzyodrze fascynuje surowym pięknem i nieodkrytym potencjałem – zarówno przyrodniczym, jak i kulturowym. Jego niedostępność staje się atutem, który sprzyja ochronie natury i czyni z regionu jedno z ostatnich tak dziewiczych miejsc w kraju. Występuje tam 237 gatunków ptaków, 460 gatunków roślin oraz 38 gatunków ryb.

Polskie parki krajobrazowe – Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry i Cedyński Park Krajobrazowy oraz Park Narodowy Unteres Odertal, Obszar Ochrony Krajobrazu – Region Parku Narodowego Unteres Oderal – tworzą razem zespół obszaru chronionego Dolina Dolnej Odry

Międzyodrze — królestwo bioróżnorodności

W 2024 roku ukazała się publikacja autorstwa Łukasza Ławickiego oraz dr. hab. Dominika Marchowskiego, zawierająca wyniki szczegółowego monitoringu ptaków na obszarze planowanego Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry. Badania te wykazały, że Międzyodrze to prawdziwe ptasie królestwo – stwierdzono tu obecność aż 237 gatunków, co stanowi połowę wszystkich gatunków zaobserwowanych w Polsce. Jeszcze bardziej imponujący jest fakt, że aż 129 z nich to gatunki lęgowe, co oznacza, że właśnie tutaj przystępują do rozrodu ponad połowa gatunków ptaków gniazdujących w naszym kraju. Te liczby nie pozostawiają wątpliwości – Międzyodrze to jeden z najcenniejszych przyrodniczo terenów w Polsce.

Wśród roślin wymieniono kotewkę orzech wodny, dzięgiel litwor nadbrzeżny, salwinię pływającą, wilczomlecz błotny oraz starzec bagienny.

Nowy Park Narodowy w Polsce — co z Parkiem Krajobrazowym Doliny Dolnej Odry?

Obecnie obszar ten objęty jest ochroną jako Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry, utworzony w 1993 roku. Park zajmuje ponad 6 000 hektarów i leży w gminach Kołbaskowo, Gryfino i Widuchowa. Jest częścią Międzynarodowego Parku Doliny Dolnej Odry, który tworzy wspólnie z niemieckim parkiem narodowym Nationalpark Unteres Odertal.

Planowany park narodowy nie będzie odrębnym obszarem, lecz przekształci część istniejącego parku krajobrazowego w teren objęty silniejszą ochroną prawną. Różnica polega m.in. na tym, że rzeki (Odra Wschodnia i Zachodnia) nie zostaną objęte granicami parku narodowego, ale pozostała część Międzyodrza — tak. Pozostałe fragmenty obecnego parku krajobrazowego staną się otuliną parku narodowego.

Utworzenie Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry to szansa na wzmocnienie ochrony jednego z najcenniejszych ekosystemów w Polsce, jak również na rozwój zrównoważonej turystyki i edukacji przyrodniczej w regionie.

Międzyodrze to enklawa bioróżnorodności.

W proces zaangażowani są przedstawiciele samorządów, eksperci, naukowcy, lokalne społeczności oraz organizacje społeczne z całej Polski. Wspólnie poszukują najlepszego modelu ochrony tego wyjątkowego terenu, który pozwoli zarówno zabezpieczyć jego przyrodnicze bogactwo, jak i wspierać rozwój regionu.

Warto także zauważyć, że po stronie niemieckiej istnieje od 1995 roku Park Narodowy Doliny Dolnej Odry, obejmujący 10 418 ha na lewym brzegu Odry. W Polsce po drugiej stronie obejmuje on Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry i Cedyński Park Krajobrazowy. Realizacja planów powstania po obu stronach parku narodowego trwa już 34 lata.

Wielka różnorodność fauny i flory, długa lista gatunków chronionych, samych ptaków jest tu ponad 200 gatunków, w tym wiele zagrożonych wyginięciem. To niemal całkowicie dzika kraina torfowisk, podmokłych łąk, plątaniny kanałów, rozlewisk, a nawet jezior, w większości zupełnie niedostępna dla ludzi. Obszar o niezwykłej historii z kilkudziesięcioma zabytkowymi budowlami hydrotechnicznymi. Dla wielu wciąż nieodkryty ląd! 

[6]

Korzyści ekologiczne i gospodarcze

Powstanie Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry to nie tylko inwestycja w ochronę unikalnej przyrody, ale także szansa na rozwój lokalnej gospodarki. Co istotne, żegluga na Odrze nie zostanie ograniczona, a planowane działania nie ingerują w jej dotychczasowe funkcje transportowe. Utworzenie parku zwiększy natomiast zainteresowanie regionem wśród turystów, generując popyt na usługi noclegowe, gastronomiczne oraz przewodnictwo turystyczne. Dodatkowo, samorządy otrzymają większe środki z budżetu państwa, związane z pełnieniem funkcji ekologicznych, co może wspierać dalszy rozwój infrastruktury i lokalnych inicjatyw.

„Nowy park narodowy to szansa na:
✅ skuteczną ochronę unikatowej przyrody,
✅ rozwój turystyki i edukacji,
✅ dostęp do funduszy unijnych i spójne zarządzanie obszarem,

bez wpływu na:
🔓 żeglugę,
🔓 inwestycje,
🔓 rolnictwo,
🔓 wędkarstwo czy codzienne życie mieszkańców”. – czytamy na stronie PNDDO.

Czy park narodowy w Międzyodrzu jest naprawdę potrzebny?

Choć Międzyodrze już dziś objęte jest ochroną jako część sieci Natura 2000 i Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Odry, utworzenie parku narodowego to krok o znacznie szerszym znaczeniu. Park narodowy to nie tylko wyższy poziom ochrony przyrody – to również wyspecjalizowana instytucja, która profesjonalnie zarządza całym obszarem. Jej pracownicy odpowiadają nie tylko za ochronę ekosystemów, ale też za rozwój edukacji przyrodniczej, bezpiecznej infrastruktury turystycznej i pozyskiwanie funduszy zewnętrznych.

Dzięki statusowi parku narodowego możliwe jest ubieganie się o bardzo wysokie – nawet 100-procentowe – dofinansowanie projektów ochronnych i turystycznych z funduszy unijnych i krajowych (np. z programu FEnIKS 2021–2027). Z tych środków korzystają również samorządy – dobrym przykładem jest gmina Dobiegniew, która aktywnie współpracuje z Drawieńskim Parkiem Narodowym. Doświadczenia z innych części kraju pokazują, że takie partnerstwa przynoszą realne korzyści lokalnym społecznościom.

Czy będzie można fotografować i filmować w Parku Narodowym Doliny Dolnej Odry?

Tak – fotografowanie i filmowanie przyrody w nowym parku narodowym będzie dozwolone, jednak na określonych zasadach. Działania te muszą odbywać się w sposób nienaruszający spokoju zwierząt i bez opuszczania wyznaczonych szlaków. Już dziś, nawet poza parkami narodowymi, obowiązują przepisy zakazujące płoszenia zwierząt objętych ochroną gatunkową – te same zasady będą respektowane również w Międzyodrzu.

Dla osób prowadzących profesjonalne działania (np. dokumentalistów lub naukowców), które wymagają odstępstw od ogólnych zasad – takich jak schodzenie z tras – przewidziana jest możliwość uzyskania indywidualnego zezwolenia. Dzięki temu możliwe będzie prowadzenie badań czy realizacja materiałów edukacyjnych bez szkody dla cennych ekosystemów.

---

Źródło informacji:
[1] Ministerstwo Klimatu i Środowiska, www.gov.pl/web/klimat
[2] https://www.gov.pl/web/klimat/samorzady-poparly-utworzenie-parku-narodowego-doliny-dolnej-odry
[3] https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Narodowy_Doliny_Dolnej_Odry
[4] https://www.nationalpark-unteres-odertal.eu/obszar/fakty-a-z/?utm_source=chatgpt.com
[5] https://www.gov.pl/web/klimat/dolinadolnejodry-przyroda
[6] https://pnddo.pl/