Ochrona pszczół – dlaczego są tak ważne i jak możemy im pomóc
Pszczoły i inne zapylacze odpowiadają za zapylenie ogromnej części naszych roślin, zarówno uprawnych jak i dzikich. W Polsce szacunkowo żyje około 470 gatunków pszczół, jednak ich liczebność stale maleje na co swój wpływ ma: stosowanie pestycydów, utrata terenów siedlisk i zmian klimatu. Sprawdź dlaczego ochrona pszczół jest tak ważna i jak pomóc pszczołom we własnym ogrodzie.
Znaczenie pszczół dla ekosystemu i żywności
Pszczoły zaraz obok trzmieli, motyli i muchówek są kluczowymi zapylaczami, dzięki którym rośliny wydają nasiona i owoce. Szacuje się, że nawet około 1/3 żywności na świecie to efekt pracy zapylaczy, bez nich spadłyby plony wielu gatunków warzyw i owoców, a bioróżnorodność ubożałaby z roku na rok. W materiałach edukacyjnych i przyrodniczych podkreśla się tę zależność od lat, wskazując na realne konsekwencje dla rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego [1].
Warto pamiętać, że pszczoła miodna to tylko jeden gatunek – obok niej mamy setki dzikich pszczół (samotnic i trzmieli), które często są równie skuteczne w zapylaniu sadów, łąk czy ogrodów. Źródła mówią o ok. 470 gatunkach pszczół żyjących w naszym kraju, większość gniazduje samotnie w ziemi, martwym drewnie lub łodygach. Dbanie o różnorodność zapylaczy (nie tylko o ule) to warunek stabilniejszego ekosystemu i większych, pewniejszych zbiorów [2].
Pszczoły nie rozpoznają koloru czerwonego. Muszą odwiedzić ok. 4 mln kwiatów, aby zebrać nektar na 1 kg miodu. Podczas jednego kursu po nektar pszczoła odwiedza 50-100 kwiatów. Pszczoły porozumiewają się za pomocą tańców i wydawania dźwięków.
Lasy Państwowe [1]
Główne zagrożenia dla pszczół w Polsce
Naukowcy i instytucje publiczne wskazują wspólnie na cztery typy czynników zagrażających: utrata siedlisk i bazy pokarmowej, pestycydy, choroby i pasożyty (np. roztocz Varroa destructor) oraz na zmiany klimatyczne. Urbanizacja, intensywne rolnictwo i monokultury ograniczają dostęp do nektaru i pyłku. Tak zwane ,,środki ochrony roślin” (zwłaszcza insektycydy o działaniu neurotoksycznym) – osłabiają kondycję zapylaczy. Patogeny i pasożyty wyniszczają a susze i przesunięcia terminów kwitnienia zaburzają kalendarz „stołówki” dla pszczół [3].
W ostatnich latach w polskich materiałach informacyjnych i strategicznych (np. w opracowaniach organizacji eksperckich i rządowych) akcentowane są zarówno rozwiązania systemowe (ograniczanie najbardziej szkodliwych substancji, zwiększona ochrona siedlisk, programy miejskich zadrzewień, tworzenie łąk), jak i oddolne – podejmowane przez samorządy, szkoły i mieszkańców. Kierunek działań wyznaczają m.in. komunikaty i przewodniki, które zebrano w podsumowaniach nt. ochrony zapylaczy [4].
Jak praktycznie pomagać pszczołom?
Sadź rośliny miododajne i zakładaj łąki kwietne. Wybieraj gatunki o różnych terminach kwitnienia (od wiosny do jesieni), pn. koniczyny, facelię, lawendę, miodunkę, szałwię, nagietek, wrzosy czy malwy. Nawet kilka donic na balkonie może stać się stołówką dla zapylaczy. W ogrodzie rozważ fragment łąki kwietnej zamiast „dywanowego” trawnika – to mniej koszenia, więcej kwiatów i więcej pożytku dla pszczół i trzmieli [5].
Zrezygnuj z chemii a zapewnij siedliska.
Unikaj stosowania pestycydów w domu i ogrodzie (szczególnie w czasie kwitnienia), zostaw fragment „dzikiej” przestrzeni a dla dzikich pszczół przygotuj proste gniazda (pęki trzciny, nawiercone klocki drewna, skrawki ziemi niezagęszczonej). W upały wystaw poidełko – płytkie naczynie z wodą i kamykami jako „wyspami ratunkowymi”. Wspieraj lokalnych pszczelarzy i miejskie programy zakładania łąk – to realne wsparcie, które w terenie widać i które działa [3].
Podsumowanie
Ochrona pszczół to inwestycja w zdrowy ekosystem, pewniejszą żywność i piękniejsze otoczenie. W polskich realiach najwięcej możemy zdziałać poprzez łączenie prostych nawyków (sadzenie roślin miododajnych, tworzenie łąk, pozostawianie poidełek, jak najbliższe zeru stosowanie pestycydów) z lokalnym zaangażowaniem (akcje sąsiedzkie, wsparcie pasiek, edukacja w szkołach). Każdy balkon, skwer i ogród może być częścią „korytarza życia” dla zapylaczy [6].
Bibliografia
- Lasy Państwowe. „Warto pamiętać o pszczołach” – o znaczeniu zapylania i udziale pszczół w produkcji żywności. Lasy Państwowe
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska (gov.pl). „Światowy Dzień Pszczół” – liczba gatunków pszczół w Polsce, podstawowe informacje o zapylaczach. Gov.pl
- Nauka w Polsce (PAP). „20 maja – Światowy Dzień Pszczół” – główne zagrożenia: rolnictwo intensywne, chemizacja, patogeny, klimat. Nauka w Polsce
- DzicyZapylacze.pl. „Dzikie pszczoły Polski” – przystępna charakterystyka i przybliżona liczba gatunków. Dzicy zapylacze
- Greenpeace Polska. „Narodowa Strategia Ochrony Owadów Zapylających” (pełny raport i podsumowanie) – zestaw działań i diagnoza zagrożeń w Polsce. Greenpeace+1
- Poradnik Ogrodniczy. „Łąka kwietna dla pszczół – jak założyć?” – praktyczne wskazówki dla ogrodów i terenów przydomowych. poradnikogrodniczy.pl
- Przedstawicielstwo KE w Polsce. „Nowy ład dla owadów” – polskojęzyczne streszczenie celów do 2030 r. (kontekst polityk publicznych). Przedstawicielstwo w Polsce
Autor: Michał Kaczmarczyk
